Origjina e alfabetit grek

 

Cili është alfabeti grek?

• Joseph Naveh 

Paraardhësi i përbashkët i të gjitha sistemeve të shkrimit alfabetik që historia është ajo shkrimi i protokanit , i cili u shpreh nga kananitët, me sa duket nën frymëzimin e shenjave hierofike njëkonsonante egjiptiane, në gjysmën e parë të mijëvjeçarit të dytë PES. 

Sikur egjiptianët të përdorin vetëm shenjat njëkonsonante dhe të linin simbolet e tire piktografike bi- dhe trikonsonante , shkrimi i tire do të kishte qenë alfabetik si ai i semitëve. 

Megjithatë, duke iu drejtuar në mënyrë konservative për klientët e tyre të shkrimit, ata nuk ishin në gjendje të reduktonin numrin e shenjave në shkrimin e tyre. Risia revolucionare e zvogëlimit të numrit të shenjave u bë nga Kananejtë në rreth.  1700 PES 

Shkrimi alfabetik i shpikur në Kanaan shkrim akrofonik piktografik: kështu, fotografitë e "shtëpisë", "pëllëmbës së dorës" dhe "ujit", për shembull, nuk ka një fjalë për lidhjet kananite, bet,  kaf  dhe  mem , por caktoi bashkëtingëlloren e të parëve  çdo fjalë:  b, k ,  .

I disa piktografëve me sa duket ishte 27. Nga shekulli i trembëdhjetë PES shenjat protokanane ishin reduktuar në 22, por koncepti pikografik lejonte ende fleksibilitetin e qëndrimit dhe shkrimit në çdo mënyrë: nga e majta në të vërtetë, apo nga e djathta në të vërtetë, në kolonat vertikale dhe horizontale edhe në vertikale.

Shkrimi vertikal u zhduk rreth. 1100 PES Në këtë simbolet mund të bëhet më lineare. Deri në mes të shekullit të njëmbëdhjetë PES kishte ende forma piktografike (fq. ayin  që  kishte një sy me bebë e tij), dhe shkronjat mund të kishin qëndrime të ndryshme. 

Nga mesi i shekullit të njëmbëdhjetë PES kur të gjitha shkronjat ishin bërë lineare, shumica e tire kishin qëndruar të stabilizuar dhe shkruheshin nga djathta në të majtë, terminologjia jonë ndryshon: shkrimi nuk quhet më protokananit (ose kananit), por më tepër fenikas.

 

 

 

Diku rreth fondit të shekullit të 9-të fillimit të shekullit të 8 - të para Krishtit që para në alfabetin e tij të sjellë ky Kadmit babai i stërgjyshit i ilirëve të sotëm kemi të alfabetit grek i cili në fakt i ngjan fis, popullatave pellaz paragreke.

Alfabeti i vjetër grek me 24 shkronja u krijua në vitin 403 para Krishtit nga Euklidi dhe kishte për qëllim të krijonte një alfabet të unifikuar për të gjithë botën grekishtfolëse në vijim.

Prototipi i alfabetit grek, nuk ishte ai i sistemit të shkrimit grekquajtur, por i alfabetit të lashtë fenikas. 

Për më tepër, grekët huazuan jo vetëm shkronjat, por edhe emrat e tire . Më pas, në bazë të gjuhës greke, u shfaq një numër i madh alfabetesh, të cilat u përhapën në të gjithë Lindjen e Mesme dhe në të gjithë Evropën. 

Midis tire janë alfabetet cirilike dhe latine, si dhe shumë alfabete të tjera të botës, ku shkronjat e alfabetit tanimë grekë janë ende në sistemin e shkrimit. Përveç kësaj, ato ende shenja matematikore, objekte astronomike dhe grimca elementare.

Në fillim të shekullit të 20-të, u përdor një version i shkurtuar i alfabetit grek. Deri më tani mund të gjenden botime ku mungojnë shkronjat: η, ξ, ς, ψ, ω.

 

Alfabeti e shkronjave greke prejardhja e tire

 

Α α  - derivat i fenikas "Aleph" (άλφα,  alfa  ) shqiptohet si "a" latine. Përdoret për të treguar ritmin alfa në mjekësi dhe këndet e sheshtë në matematikë.  Ylli më i ndritshëm nga konstelacioni Centaurus mban me dinjitet emrin e shkronjës së parë të alfabetit të sotëm grek.

Β ϐ  - prototipi i " bastit " fenikas ( beta , sot vita ). Në alfabetin cirilik, B dhe C kanë dëgjuar nga kjo shkronjë. Shqiptimi në alfabetin e lashtë paragrek është i ndryshëm nga ai modern; i njëjtë si sot ende në shqipe: Β ϐ  = B b . Më parë ishte një tingull shpërthyes "bë", por tani është një tingull tingullor me një tingull dento-labial "c", në shumë gjuhë e dialekte shqipes shqiptohet si "vi". Kjo grimcë i referohet rrezatimit të mirënjohur beta dhe grimcave beta.

Γ γ  – e ka veshn nga fenikasja “gaml, gimel” (γάμα,  gama ).  ( simboli i saj në fenikase tregon Kâmbēt e Gamiles ) Në alfabetin e lashtë grek, ai tregon një tingull të qëndrojë me latinishten "g". Nga ai e ka mbajturn edhe shkronja G në cirilike. Në alfabetin e ri, ai tregon një spirant me zë dhe shqiptohet butë dhe aspiruar. Rrezatimi gama në fizikë dhe disa variabla në matematikë shënohen me këtë shkronjë.

Δ δ  - "delt, dalet" fenikas i dha kësaj shkronje emrin e saj (δέλτα,  delta ). Prej saj doli shkronja D në cirilik. Në greqishten e vjetër, do të thoshte një eksploziv me zë "d", në interpretimin modern është më i shkruar anglishten "th". Kjo letër tregon variabla në fizikë, në kimi, si dhe shkëlqimin e një ylli në astronomi.

Ε ε  - derivat i shkronjës fenikase "ai" (έψιλον,  epsilon ) shqiptohet si tingulli "e". Prej saj dolen shkronjat cirilike "e", "e", "e". Shkronja Epsilon (Ε ε) shpesh ngatërrohet me Ypsilon ( ϒ υ ), por nuk ka asnjë lidhje me të. Një shenjë e tillë mund të gjendet në fizikë, kimi, astronomi, analiza matematikore dhe programim.

Ζ ζ  – vjen nga shkronja fenikase “ zen, zain ” (zeta). Më parë, kjo shkronjë tregon një tingull të përmendur me "dz", në alfabetin modern grek është për "z" të përmendur. Zeta do të thotë simbole në matematikë, si dhe disa kuptime në hidraulikë dhe anketim.

Η η  – derivat i shkronjës fenikase “het” (ήτα,  eta ). Në alfabetin modern grek, do të thotë një fjalë e përparuar e mbyllur dhe quhet "ita". Por fillimisht kjo shenjë është një aspiratë e shkurtër gutturale "x". Përdoret për të treguar sasitë në fizikën kuantike, kozmetologjinë, termodinamikën.

Θ ϑ  - rrjedh nga shkronja fenikase "tet" ( theta , phita). Ai shënonte zhurmën e mbytur të DET fillimisht u njoh si "th", më pas u kthye në një "t" të shurdhër ndërdhëmbore. Kjo letër e përdorur t'iu referoj vlerave të variablaseve në kuptimin e materialeve, elektrokanikës dhe mjekësisë ( ritmi theta ).

Ι ι  - shkronja e ka dëgjuarn nga fenikasja " jod " (γιώτα,  iota ). Prototipet e tij janë I dhe J në latinisht, Y dhe Y në cirilik. Kjo korrespondon me shkronjën "Yod" nga alfabeti aramaik. Ajo ishte më e vogël nga të gjitha, nga e cila doli thënia "nuk mund të ndryshohet një grimë".

Κ κ  – shkronja e ka mendjen nga fenikasja “ kaf ” (κάππα, κάπα,  kappa ), nga ajo u krijua K latinishtja dhe K cirilike. Pavarësisht se këto shkronja janë shumë të ngjashme, të treja shkruhen ndryshe. Shkronja përdoret për të sipërfaqesuar në fizikë, kimi dhe gjeometri diferenciale.

Λ λ  – origjina nga fenikasja “lamda, lamed” (λάμδα, λάμβδα,  lambda ). Në alfabetin cirilik, shkronja L e ka mend nga ajo dhe shqiptimi është në me tingullin "l". Përdoret për të treguar simbole në gjuhën, algjebër lineare dhe në virologji për të treguar bakterofagët.

Μ μ  - e ka veshn nga shkronja fenikase " meme " dhe i dha emrin latinishtes M dhe cirilike M (μ ῦ ,  mu ). Përdoret për të treguar sasi në matematikë, fizikë, termodinamikë.

Ν ν  - prototipi i kësaj letre në alfabetin fenikas " nun " ( nu , ni), prej tij formohet shkronja H në alfabetin cirilik dhe shqiptimi është i vendosur me tingullin rus "n". Ai tregon sasinë e materies në fizikë dhe kimi, si dhe neutrinot dhe frekuencën e valëve.

Ξ ξ  - shkronja e ka dëgjuarn nga fenikasja "semk ose Samekh" (ξι,  xi  ), prototipi i janë saj shkronjat "xi" në alfabetin cirilik. Shkronja korrespondon me tingullin "Sk ≠ ks".

Ο ο  - prototipi i shkronjës fenikase " ain " (όμικρον,  omicron ). Në alfabetin cirilik, korrespondon me shkronjat O dhe Yu (në një farë mënyre). Letra shqiptohet, si në rusisht, tingulli i shkurtër "o" dhe do të thotë "oi vogël". Kjo shenjë tregon shkëlqimin e yjeve në astronomi.

Π π  – origjina nga shkronja fenikase “pe” (pi,  pi ), nga e cila rrjedhin latinishtja P dhe cirilike P.. Ajo përcjell tingullin "p". Dhe tregon një matricë konstante matematikore, energji potenciale dhe probabiliteti të transmisionit.

Ρ ρ  – nga shkronja fenikase “ rosh / resh ” (ρω,  rho ). Transmeton një tingull alveolare të dridhur bashkëtingëllor. Gjendet si emërtim në matematikë, fizikë dhe kimi.

Σ σ/ς  – e ka ndjen nga shkronja “ sin, shin ” ( σίγμα,  sigma ). Shkronja korrespondon me tingullin "c" dhe është prototipi i latinishtes S dhe cirilik C. Përdoret për të treguar variabla në algjebër, kimi, elektronikë, mekanike kuantike dhe gjithashtu në mjekësi (i dha emrin zorrës së trashë sigmoid).

Τ τ  - origjina nga fenikasja " tav " (ταυ,  tau ), korrespondon me shqiptimin rus të tingullit "t". Është prototipi për shkronja të ngjashme në alfabetin latin dhe cirilik. Kjo shkronjë gjendet ajo shpesh në astronomi, tregon yjet në yjësitë. Mund të gjendet edhe në kimi, matematikë, mekanikë.

ϒ υ  – e ka dëgjuarn nga shkronjase “ vav ” (ύψιλον,  ipsilon ). Nga kjo shkronjë doli e famshmja "Izhitsa" në alfabetin cirilik, si dhe në një farë mënyre Yu dhe U. Fjala ruse nuk ka analoge me këtë tingull, shqiptohet si "u" ose "dhe", dhe midis dy zanoreve, si tingulli "v".

Φ φ  – nuk ka rrënjë fenikase, origjina e kësaj letre nuk dihet. Në alfabetin klasik grek, shënohet si (fi,  phi ). Shqiptohet si "ph", "f". Shkronja φ tregon raportin e artë në arkitekturë, art, matematikë. Përdoret gjithashtu për të treguar variabla në fizikë, kimi, inxhinieri elektrike.

Χ χ  – shkronja gjendet në greqishten e re, në alfabetin e vjetër grek nuk kishte një shkronjë të tillë (χ ῖ , χι,  chi ). E shqiptuar si "ch" ose "kh", shkronja cirilike X e ka kujdesn prej saj. Kjo shenjë tregon simbole në kimi, fizikë dhe topologji.

Ψ ψ  - një nga shkronjat e alfabetit modern grek, në të vjetrën nuk ndodh (ψι,  psi ), shqiptuar si "ps". Ajo gjendet vetëm në tekstin e kishtare sllave; tregon gjithashtu seksionin super të artë. Nga kjo letër lindën fjalë të tilla si "psikologji", "psikiatri".

Ω ω  – vjen nga fenikasja “ ein ” ( ὦ μέγα,  omega ). Në cirilik, prototipet e kësaj letre janë "nga" dhe "omega". Ndryshe nga omicron (e shkurtër "o"), omega tregon një tingull të gjatë "o". Kjo është shkronja e fundit e alfabetit grek, lidhet me fundin (mbarimin) e diçkaje. Alfa dhe Omega në Bibël nënkuptojnë fillimin dhe fundin. Shenja përdoret në balistikë për të treguar masën e një ngarkese, si dhe në fizikë dhe gjeometri për të treguar simbolet.

Këto janë shkronjat paragreke për të shkruar numrat:

• Ϝ , ϝ (digama) Digamma ishte shkronja e gjashtë e alfabetit arkaik grek. Rrjedh nga shkronja fenikase "Vav ". Letra mori emrin e saj për shkak të pamjes së saj grafike, e cila ngjan me dy Gamma kapitale. Digamma u përdor për të treguar numrin 6, por u zëvendësua nga ligatura e stigmës.

• Ϻ , ϻ (san) San është një nga shkronjat e zhdukura të alfabetit paragrek. Forma e San ishte e ngjashme me M ose Mu moderne, ose me Sigma e kthyer anash. Ashtu si Sigma, San u përdor për të treguar tingullin "S". Edhe, kjo letër ishte paraardhëse për Sampin ( ϡ ). 

• Ϙ , ϙ (coppa) (*Çupa) . Coppa ishte një nga shkronjat e alfabetit jogrek dhe kishte një vlerë numerike prej 90. Shkronja rrjedh nga një shkronjat fenikase, e cila tingëllonte si "Qoph". Shkronja fillimisht tregon tingullin "K" përpara zanoreve "I" dhe "O".

Simbole të tjera nga alfabeti paragrek kemi:

    • Ϛ , ϛ (stigma) Stigma ishte një nga shkronjat e alfabetit modern grek, e lidhur deri në shekullin e 19-të si një lidhje e shkronjave greke Sigma dhe tau. Sot Stigma përdoret për të treguar numrin 6 ose rendin e gjashtë.

• Ϡ , ϡ (sampi) Sampi është një tjetër shkronjë e zhdukur e alfabetit paragrek, e cila ka shumë të vërtetë të rrjedhë nga një shkronjë tjetër arkaike, San. Në sistemin e numrave alfabetike, Sampi ka vlerën numerike 900.

• Ⱶ ​​, ⱶ (heta) Deri është shkronja e zhdukur e alfabetit arkaik, e cila më vonë u zëvendësua nga shkronja Eta. Shkronja, që rrjedh nga fenikasi Heth , u përdor për të treguar tingullin "H". 

Aleksandër Hasanas

https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-01093-8_6

Gjuha shqipe - mitologji skandinave - Etimologji

 Sa shumë rastësi të gjuhës shqipe?

"E vërteta do të na çlirojë” dhe “e vërteta është konkrete" Hegel.

 

Përpara se të përqëndrohemi në foto – figurë nga mitologjia skandinave, si fillim sjellim një tabelë krahasuese të fjalës shqipe “i/e embël” e krahasuar ajo me gjuhët; angleze, latine dhe greke. Pikërsisht sepse në figurën që shohim gjendet e shkruar kjo fjalë dhe deklarohet problematike e panjohur nga studimet dhe autori përkatës.Siç do e shihni më poshtë studiuesit janë përpjekur ta afrojnë këtë fjalë me të sotmen fjalë greeke; ámpelos = hardhi – piergull, por qëndron e papranuar e dyshimtë.

Për këtë qëllim po iu ofrojmë gjuhën shqipe, që ndoshta ashtu "padashur" ju ka shpëtuar ta krahasojnë me të, me gjuhën më të parë folur e krijuar direkt nga rrënjët e pemës gjenealogjike ashtuquajtur, gjuhë indo-europiane lindur në Mes/dhe. Më duhet tu kujtoj se në të vjetrën gjuhë shqipe ashtu si ende në dialektin geg, “të ëmblit” i thonë; "t'aml" ashtu fiks po edhe qumshtit = t'am'l (t’ambel) si edhe fjalën standarte shqipe; mjel, mil, mile, milte bagëtinë, etj.

·                     Shqip ……. Shqip ……..   Ang. …….    Greek …….         Latine 

·                     e embël … t'ambèl ……   sweet ……    glykós …….           dulce 

·                     qumësht … klumesht …    milk ……..     gala ……….            lac 

·                     mjel …….. mil, mile ….    milk ……  gala,αρμέγω..               lac

·                      mjalt …….mel ……….    Honey ……     méli ……….           mel 

·                     pjergull … (Pielgul) …..   pergola …..   klimatariá …           pergola

Eshtë pikërisht fjala shqipe;  "t'aml" embrioni nga ku kemi fjalëformimet e mësipërme por jo vetëm në gjuhën shqipe, edhe në gjuhet e tjera europiane, si psh; fjala; “mel–mjaltë” e njëjtë edhe fjala greke “Ambel = hardhi.
Nënvizoj, tek fjala; e ëmbël, (t'ml) -tamel, tambël, gjenden edhe fjlalët; "Mel – Mjaltë", "Mjel – klumstin -qumshtin" etj. Ashtu siç vutë re edhe në tabelë kjo ndodh edhe me gjuhët, në anglisht, latinisht, greqisht, e në shumë gjuhë të tjera.

"Në mitologjin skandinave, Ask dhe Embla (nga gjuha e vjetër skandinave, Askr os Embla) – mashkull dhe femër përkatësisht- ishin dy njerëzit e parë, të krijuar nga zotat - ashtu si Eva dhe Adami. Dyshja janë vërtetuar në të dy Poemat Edda, hartuar në shekullin e 13 nga burime të hershme tradicionale, dhe Proza Edda, e shkruar në shekullin e 13 nga Snorri Sturluson. Në të dy burimet, tre perëndite, njëri prej të cilëve është Odin, te panjohura jane Ask dhe Embla te cilat japin dhurata të ndryshme trupore dhe shpirtërore". 

Një numër i teorive janë propozuar për të shpjeguar dy figurat, dhe ka referenca të rastit të tyre në kulturën popullore. Ask/r në gjuhën e vjetër skandinave fjalë për fjalë do të thotë “pemën e hirit”, por etimologjia e emërtimit; “e embla” është e pasigurt, dhe dy mundësitë e kuptimit të “embla” janë propozuar përgjithësisht. Kuptimi i parë, “pemë elm”- është problematik dhe është arritur ndoshta si rrjedh nga  *Elm-la* Almilōn dhe më pas për të ALMR (“elm”). [1] Sugjerimi i dytë është “hardhi”, e cila është arritur përmes *Ambilō, e cila mund të jetë e lidhur me ámpelos fjalë greke, që do të thotë “hardhi, Liana” [1]   en.m.wikipedia.org/wiki/Ask_and_Embla

Në fotoshkrim shohim edhe etimologjinë e pranuar të fjalës shqipe, i/e "ëmbël"

Kjo figurë e cila siç e lexuam dhe më lartë i përket mitologjisë Skandinave, verejme se në qendër të saj shkruhet pastër "Skaba" e që i përket pikërisht figurës "Zeus" i cili sigurisht ndodhet po në qendër në mes të dy hyjnive të tjerë, më të njëjtën paraqitje në të gjitha shfaqjet e tij, i madh, i fortë, me mjekër e shumë flokë, njëri prej “perëndive” është “Odini”, në këmbët e “Zeusit” ndodhen dy perëndesha-hyjni: “Haner” dhe tjetra, "Gek os Embla"

Pra ati ynë “Zeus” edhe këtë herë paraqitet me emrin e simbolit të tij, zogut Besnik quajtur: “Skaba” (shkaba), por jo vetëm kaq, dy hyjneshat apo perëndi ndodhur aty pranë “hamshorit” Zeus quhen; “Haner = Hëna” dhe tjetra akoma dhe më shqip “Geg ose Embla” = Kek ose Embla – e ëmbla, të cilën nuk mundemi ta përcaktojmë dot, cilës perëndeshë i përket, ndoshta perëndeshës Afërditë, si perëndesha e Bukurisë e sigurisht në gjuhën shqipe sinonim më të bukur nuk mund ti gjesh e “Embla- Afërditë” ashtu si dhe një nga yjet, trup qiellor nga më të bukurit e shndritshme-shumëngjyrëshe dhe më "pranë Diellit = Afërditë". 

Vini re me kujdes, në figurë ndodhen pesë persona e ndërkohë emra të shënuar aty ndodhen gjashtë, sepse: "Gek os – Embla" është i njëjti emër që do të thotë: Kek = e ëmbla, si "keku" "i ambël", ashtu si edhe “karamelet = keke”, etj.

Pra, në figurën e mësipërme kemi; Odin, Lisdur, Haner, SKABA-Zeus, dhe Gek os Embla -Afërdita perëndeshë e bukurisë, e ëmbla, hyjnesha e dashurisë.

Shënim jashtë tekstit-studimor: Fjala e pastër shqipe; “e Embël”, shkruar ashtu pastër gramatikisht, me kuptim të qartë e të njëjtë; “e ëmbël = e ëmbël” nuk merret parasysh jo e jo, në figurën e mësipërme, por dhe as përmendet ekzistenca e saj në fjalorin e gjuhës shqipe, e akoma më intriguese për fjalën-shkruar në qëndër të figurës “SKABA”, nuk jepet asnjë shpjegim?“SKABA” zogu hyjnor = Shkaba-simbol i “Atit -Zeus” perëndia më e lashtë, ndër pellazgë e iliro-shqiptare.

ALEKSANDER HASANAS 

• https://norse--mythology-org.translate.goog/gods-and-creatures/others/ask-and-embla/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=sq&_x_tr_hl=sq&_x_tr_pto=sc
• _x_tr_sl=en&_x_tr_tl=sq&_x_tr_hl=sq&_x_tr_pto=sc  
• https://kids.britannica.com/students/article/Ask-and-Embla/309960
• https://artenordico.blogspot.com/2012/03/ask-y-embla-los-adan-y-eva-nordicos.html
• https://milibutka.wordpress.com/2016/08/01/sa-shume-rastesi-te-gjuhes-shqipe/

Pasqyrat etruske flasin shqip (deshifrim)

Herkule u “NIAL”

Herculi, që prej epokës së antikitetit, është i njohur si një nga figurat më popullore mitike, i forti i të gjithë njerëzve, më i fortë se shumë perëndi të tjera, faktori vendimtar në triumfin e zotave të Olimpit për të fituar betejën e tyre me gjigandët. Ai ishte bir i fundit i vdekshëm i Zeusit dhe është i vetmi njeri i lindur nga një grua e vdekshme për t’u bërë zot pas vdekjes së tij!

Herkuli është një nga heronjtë më të njohur në mitologjinë e lashte antike.

Jeta e tij nuk ishte e lehtë, ai duroi shumë sprova dhe realizoi detyra shumë të frikshme pas vrasjes se fëmijëve dhe gruas së vet për shkak të xhelozise së Herës dhe magjisë krijuar prej saj me qellimin për të parandaluar që Herkuli, bir i të dashurës së bashkëshortit të saj Zeus të bëhej sundimtar i Mikenës.

Apollo e kuptoi që krimi i Herkulit nuk ndodhi për faj të tij, pasi veprimet hakmarrëse të Herës nuk ishin sekret tashmë. Dhe për këtë ai urdhëroi Herkulin të kryente 12 punë heroike për mbretin mikean Euristeu, por shpërblimi për vuajtjet e tij ishte një premtim se ai do të jetonte përgjithmonë në mes të perëndive në malin Olimp, 

Pra nëpërmjet këtyre punëve ai do të falej dhe do të arrinte pavdekësinë.

Pikërisht kjo skenë e ringjalljes pas plagosjes së Herkulit në ndeshjen e fundit që ai kryen për të rrëmbyer Cerberus-in, një qen me tre koka,  ai gjendet nga zanat e malit të cilat e ndihmojnë atë, duke i ofruar gjirin e tyre jetdhënës e risjellin në jetë të madhin Herkul, legjendari ynë mitologjik, gjendet tek kjo skenë mbi pasqyrë etruske, si një dokument i rrallë, shkruar pastër në gjuhën e më të parëve Etërve tanë, në gjuhën e vet pasardhësve bijë të Atit -Zeus, sepse i tillë ishte dhe vet Herkule …

Në këtë pasqyrë etruske Herkule është duke pirë gji tek Zana, kjo është një dhuratë e pavdekësisë, pasi ushqyerja me gji është kryer nga Zana në prezencën e një hyjnie dhe kjo është padyshim një sqarim i kuptimit të vërtetë në këtë portret 

Kjo edhe sipas studiuesve italianë, të cilët dalin në përfundimin se në këtë skenë tek kjo pasqyrë etruske, Hercule ngjallet para se të ngjitet në pavdekësi, por sipas tyre aty ndodhen disa emra perëndish

Tinia, Uni, Thalna, Hercules, etj.

Por në fakt nuk rezulton e tillë këto pasqyra flasin shqip dhe aty nuk shkruhen emra perëndish vini re me kujdes tabelat e mëposhtme, ku shkrimi duket pastër dhe krejt e pamundur të gjesh shkruar fjalët: “Tinia”, “Uni” apo “Thalna” … më thoni ku janë ato???

Por çfarë shkruhet në të vërtet në këtë mbishkrim etrusk?

Vini re se në shkrimin ndodhur tek kjo pasqyrë, fjalët ndahen midis tyre pastër me anën e dy pikave (:) pra kjo jep mundësinë për tu lexuar në mënyre tepër korrekte dhe pa lënë fije dyshimi se mund të kesh gabuar në ndarjen dhe leximin e tyre.

Kjo skenë, është duke treguar momentin kur Herculi pas ngjalljes, niset për në Olimp, akti i ushqyerjes me gji (që do të thotë një lindje e re (V NIAL), është një simbol. Në rastin e Herkulit, lindja e tij e re, është një ringjallje. Pra kjo skenë tregon se si Hercule rikthehet në i pavdekshëm, qiellor dhe jep “lamtun” duke u nisur drejt Aurorës (KVANORA) se malit të zotave.

Kjo është më se e dukshme akoma dhe më e qartë tek portreti që do shihni më poshtë ku Herkule i shtrëngon dorën personit tjetër, përshëndetet pra dhe sipër tyre shkruhet pastër shqip fjala më tipike e tradicionale: LAMTV = LAMTU-mirë.

Pikë së pari më duhet të sqaroj se fjala “ZA”= JETE, JETON, i përket shqipes së vjetër që prej  Zanafillës së saj dhe pikërisht në gegërishte, (Za = Jetë), (ζωή ). Këtu po sjell dhe një shembull tjetër përsëri duke ju referuar dialektit Geg, aq shumë pranë gjuhës së vjetër shqipe por dhe më gjerë, nga fjala: *Zâ = Jetë” kemi fjalën tjetër pastër shqip: *Zâ-mer”, (Zë-mer) që do të thotë vendi nga ku mer “Zâ” baraz “Jetë” trupi i njeriut dhe gjithë gjallesat, përmend këtu edhe fjalën “Zemerek”, zemerek-u i orës i cili nëpërmjet kurdisjes i jep “Jetë” asaj,  ora punon bëhet e gjallë ajo lëviz, mer “Zâ”- Za- mer, akoma në zonat e veriut fjala “Zâ” njihet dhe është në përdorim të përditshëm e cila përdoret zakonisht kur duam të pyesim për dikë nëse ai është gjallë, në jetë, jeton.

Kur mbjellim një fidan të ri kujdesemi për të deri sa ajo të “zërë” të vijë në jetë. Zuri zâni rrënjë. 

Në gjuhën shqipe kemi edhe një fjalë tjetër kaq shumë në përdorim të përditshëm e cila ka për bazë apo rrënjë fjalën “Zâ” ajo është, të kam “Xhan” baraz kjo me “Jeta ime” sot kjo fjalë gjendet e huazuar prej gjuhës shqipe edhe në gjuhën turke ku mer dhe ka kuptimin të kam “Zâmer”, jo vetëm kaq e jo më kot Herkuli na shfaqet duke pirë gji prej “Zanave” në këtë pasqyre Etruske, sepse vetë emri i tyre “Zana” do të thotë: “Jete”, jap jetë, sjell në jetë, dhe këtu po përmend fjalën tjetër pastër shqip rrjedhë e fjalës “Zanë” pra kemi: “Zanat/çi” (arti-zan, arti-zanat) të cilët sjellin në jetë e u japin jetë veprave, dhe arteve të tyre etj.

Pra fjala “Zoi” është fjalë shqipe e jo greke në mos në të kundërtën këto pasqyra do quheshin po kështu Greke dhe jo Etruske, në se i referohemi gjuhës Latine fjala “Jetë” baraz “Vita” është shumë larg fjalës; “Zoi” shkruar në këtë pasqyrë.

Pas kësaj lexojmë me kujdes duke patur parasysh që shenja e shigjetës (ᛎ) vertikale ndodhur në reshtin e dytë është e barabartë me gërmën: “ᛎ = K” e mbyllur grykore (X) si  ch, [kh-ë] dhe gërma: D=R, tashmë të konfirmuara e të mirënjohura qysh më parë nga studiues vendas dhe të huaj se në krejt mbishkrimet etruske, shkronja ‘D’ lezohet ‘R’.     

Në tabelën që mban në dorë hyjnia shkruhet pikërisht kështu:

ECA: ZOEN: TPA: IKNAC: HEDCLE: VNIAL: CVANODA: SCE.

I marim ato me radhë, fjala e parë “ECA” lexohet E KA, për arsyen më të thjeshtë duke ju referuar vetë emrit të mitit tonë Herkule (HEDCLE) pra gërma: ‘C’ që ndodhet e shkruar aty shqiptohet ‘K’; HEDCLE = Herkule. Kjo na jep të (okejin) që edhe fjala e parë e këtij teksti tek kjo pasqyrë etruske i të njëjtit alfabet – shkruar  është fjalë shqipe pasi gërma ‘C” është e barabartë me gërmën “K” dhe ka kuptimin e fjalës shqipe njërrokshe “Ka”, të foljes unë kam, ti ke, ai ka – E KA jetën në vazhdimësi. {foljet ndihmese Kam dhe Jam].

Fjala e tretë në vijim: “TPA: IKNAC” ka kuptimin e fjalës së përbërë shqipe; “të pa-ikur“, ekzistente ku duket qartë rrënja e saj; ‘ik’ plus parashtesa e saj ‘pa‘ baraz; pa-iknas gërma ‘C‘ këtu mban kuptimin e vetë dhe si gërmë fundore e pashoqëruar me zanore, ajo shqiptohet; ‘S‘ madje nëse hulumtojmë dhe e studiojmë këtë fjalë “iknas” do të vëmë re se këtu ndodhet dhe origjina e fjalës greke “Sinechia = vazhdim-ësi” sinecia-sineqia (sin+ec, nis- ik, iknas).

Duke lënë pas emrin e Herkulit që besoj se nuk ka nevojë për shpjegim, dihet që aty lexon “Herkule” dhe kjo është e provuar në shumë tekste të tjera, ku gërma “D” në mbishkrimet etruske është simbol i buzëve gjendur tek hieroglifet egjiptiane dhe shpjeguar prej Thotit i cili e barazon atë me gërmën “R”, pra: HEDCLE = HERKLE – HERKULI.

Pas kësaj kalojmë tek fjala pas emrit të tij e cila është fjalë kyçe  e gjithë këtij teksti të shkruar: “VNIAL“
Pra pa u zgjatur më duhet tu them se Herkuli ashtu si në mitet romake dhe në ato greke pasi ndeshet me 12 detyrat, bëmat e tij dhe del fitimtar ai rifiton të drejtën e kthimit në i pavdekshëm dhe ky veprim mendoj se na jepet qartë nga vetë autori i këtyre pasqyrave nëpermjet skenës ku Herkuli është duke pirë gji nga zanat e malit, ku ai fiton ringjalljen e vet, dhe pikërisht aty shkruan:  “HEDCLE VNIAL”

“HERKULE U NGJALL”  më duhet tu kujtoj se kjo fjalë magjike: “UNIAL = UNJALL” përdoret krejt e pandryshuar akoma në ditët e sotme në rrethinat përreth Shkodrës dhe më gjerë, këtu fjala “u-ngjall” ka kuptimin e fjalës; “u ringjall”, dhe pa dashur të bëj krahasim midis Herkulit dhe Krishtit por thjesht si ilustrim po sjell urimin që përdoret në festën e Pashkëve, pra të gjithë të krishterët urojnë: “Krishti u ngjall, vërtet u ngjall” dhe ne nënkuptojmë ringjalljen e tij dhe jo ngjalljen, ashtu si dhe ringjalljen e Herkulit në këtë mit.

Fjala: UNJALL – U NGJALL ka për origjinë fjalën “Ngjisje” “risi” kjo fjalë “UNIAL”, nuk i përgjigjet dhe nuk egziston në asnjë gjuhë tjetër, po ashtu dhe në atë Latine pra edhe kjo fjalë etruske i përket gjuhës tonë shqipe.

Ku shkon Herkuli pas ringjalljes së tij?
Po, sipas të gjitha gojdhënave dhe shkrimeve thurur për mitin më popullor të Herkulit ai niset drejt “aurorës”, qiellit kurorës së malit të zotave për të mos u kthyer kurrë më në tokë ai tashmë është “qiellor i pavdekshëm” dhe kjo gjendet brenda fjalës “KUANORA” SCE, që do të thotë; “kthim prapa Ske”.

Këtu po përmend disa fjalë që tregojne se fjala “O’RA” njëkohësisht dhe emërtimi i perëndisë më të lashtë “egjyptiane” “Ra“, tregon lartësi, “A’UROR” qiellin, kemi orët e malit, ortek, orikum, orakull, URA, (urano), etj shumë të tjera por ajo që dua të sqaroj këtu është fjala “Anë – anon” anonte nga njëri krah deri në rrëzim, përtokë, në “Tokën – Anë” po jap një shembull, kur duam të kthejmë diçka në “ANEN” tjetër pra në të kundërtën, psh. këthehu nga “ANA” e majtë në ‘ANEN” e djadhtë, pra në anën tjetër, kthehe fletën në anën tjetër, këtu mundem tu sjell një fjalë tjetër e njohur si greke, me kuptim të pastër shqip: “ana-pulla” që do të thotë kethehu mbrapsht nga udha (ana p’ulla) në anën tjetër, në drejtim të kundërt të udhës për ku je nisur. (ull-ë – ulise; udhë – Odhise).

Më duhet tu kujtoj këtu fjalën “Ankimim” prsh. Kur duam të rikëthejmë të drejtën në anën tonë këthim prapa të vendimit gjyqësor etj.

E tashmë i rikthehemi fjalës: “CVANORA” SCE.
“Ku an ora”  “AN/O/RA” SCE do të thotë = PRAPA SKE dhe Herkule do të mbetet i pavdekshëm i përjetshëm në qiell , në “Orais” dhe “anim“, kthim prapa për në tokën Anë më ska. Theksoj edhe njëherë se ky tekst në origjinal korrespondon me gjuhën e vjetër shqipe:

E KA: ZOIN: TË PA IKNAS: HERKULE: U NIAL: KU ANORA SKE

Në shqipen e sotme ajo pothuajse mbetet e njëjta e pandryshuar:
E KA JETEN TË PA IKNAS (të paikur, të pandërprerë, i pavdekshëm) HERKULE U-NGJALL (uniall) KU AN ORA SKE , ku a’rron = vdekje ske, (kthim prapa në tokësor më ske).

Mjaft qartë e bukur vjen figura e dytë ku në skenë kemi përsëri figurën e Herkulit duke shtrënguar duart me dikë tjetër. Herkuli në këtë pasqyrë është duke na lënë lamtumirën para se të largohet përgjithmonë drejt malit të zotave në Olimp tashmë i pavdekshëm. Kjo skenë dhe shkrimi i shkruar në këtë pasqyrë tregon edhe njëherë se pasqyrat etruske flasin shqip, sipër në figurë shkruhet: “HEDCLE LAMTV“ e kushdo studiues vendas apo i huaj duke u mbështetur në fjalorin etrusk e pa iu devijuar asaj nuk mundet ta lexojë dot ndryshe fjalën: “LAMTU“

Baraz kjo me fjalën më tipike shqiptare “Lamtumirë” e cila përdoret akoma edhe sot në të sotmen gjuhë letrare shqipe, në rastin kur dikush largohet për një periudhë kohore të gjatë ose përgjithmonë.

Këtu duhet të kemi parasysh se gërma “V” lexohet dhe ka vlerën e gërmës “U”, pra themi se në gjithë tekstin e mësipërm, ne të dy pasqyrat Etruske paraqitur më lart, mjafton ti lexojmë ato në mënyrë korrekte gërmë pas gërme edhe pa i shpjeguar ato fjalë për fjalë, nuk kemi bërë asgjë tjetër por i kemi lexuar e kuptuar ato në gjuhën shqipe, ashtu si vetë autori kaq bukur i ka drejtshkruar, nuk mundesh ti shmangesh dot të vërtetës, aty gërmëzohet, shkruhet e lexohet shqip dhe vetëm shqip.

Aleksander Hasanas

Korçë më 13 -8 -2016