Rrëfim nga profesori i mirënjohur Reshat Ago

 

Një mësues i mirë është si një qiri

Ka qenë gjithashtu, një kohë e artë që ato dhe ne të kishim gjetur shoqen apo shokun e jetës në atë mjedis puritan, sepse kurrë në jetë nuk patëm rast që të njihnim kaq mirë një shoqëri dhe miqësi aq solide aq dhe të ndershme e të sinqertë. Por ne, përtej ndrojtjes, normave familjare nga vinim dhe ishim rritur, u mësuam dhe jetuam katër vjet që t’i trajtonim ato shoqe aq të bekuara vërtet si motra. Ato ngelën, në vite modeli më i mirë i mikeshës që të do dhe të respekton pa interes dhe pa kushte

“… shkruaj diçka që të mbahet mend…!”

Në këto vite të mbetura të jetës time, një prirje e veçantë njerëzore është ngulitur me forcë në tërë qenien time. Ky segment i veçantë jetësor, jovetëm tek unë, lidhet me fjalën e fuqishme dhe magjike, “Kujtme”. Tashmë ne kemi kapur një moshë refleksioni dhe rivlerësimi, duke kthyer kokën pas për t’u çlodhur e gëzuar me vitet dhe kujtimet me te mira. Jemi në moshën që përzgjedhim më të duhurën nga eksperienca jonë dhe bëjmë kujdes, sa mundemi, t’ju lëmë një testament urtësie dhe dije pasardhësve tanë. Sa më shumë moshohemi, e bindim veten se ana material është diçka, kurse ana shprtërore është gjithçka. Shumë të tjerë moshën tonë e krahasojnë me vlerën që vjetërohet, pra, sa më shumë moshhemi, aq më të bukura dhe më të ndjeshme bëhen kujtimet. 

Është një moshë që na zgjon nga gjumi I harresës, andrallat e jetës dhe pasha e dekadave, të cilat mbulojnë si me një tis pluhuri vitet e arta që sollën ndryshimin e madh në jetën tonë. Kujtimet ne mund t’I bëjmë të shkëlqejnë duke I zgjuar nga errësira e kohërave në ujërat e thella të mendimit si skeleti I një anije në fundin e detit. Kujtimet dhe harresa janë si jeta dhe vdekja në krah të njëra-tjetrës. Të vdesësh është të harrosh, ndërsa të jetosh është të kujtohesh. Me shumë kuptim, Ciceroni e ka nënvizuar që kujtimet janë thesari dhe rojtari I të gjitha gjërave në jetë.

Ishte një takim i përmallshëm

Ishte një takim i përmallshëm, ai më 6 shtator 2008, kur me shoqet dhe shokët e Pedagogjikas u takuam pas 30 viteve, gjë që solli shkëndijën për t’u kthyer pas dhe sjellë në këto rreshta dritën dhe bukurinë e atyre viteve të paharrueshme. Për forcën shpirtërore që ruajnë ato, për fat, unë edukova veten të hedh në ditar grimca nga ajo jetë plot pasione, me ndryshime dhe përjetime të fuqishme duke filluar nga viti i dytë shkollot 1976. Dihet që dritaret janë një formë arti, piktura e zërit dhe e shpirtit, e nëse nuk do të kisha grumbulluar këtë pasuri, vështirë se ju do të më shfletonit sot. 

Ditari që kam mbajtur dhe ruajtur me kujdes, pas shumë viteve, më duket si një therapi që ushqen shpirtin tim. Këto kujtime për shoqët dhe shokët e mi, po që po u rikthehem pas shumë viteve, përveç vlerës emocionale janë dhe një copë histori, një testament i një udhëtimi katërvjeçar unik, pra paralele me jetën tonë. Ato janë sensi i një lloji lirie personale dhe grupi, edhe në rrethanat e asaj kohe. Pedagogjikja, shoqet dhe shokët, Gjirokastra si qytet, largësia oqeanike nga vendi im, familja, të afërmit, shoqet dhe shokët e shumë kolegë në vite, më nxitën të hedh diçka në letër pasi shpesh më vjen pranë emri i libanezit të madh,

Fjalët i merr era, shkrimi mbetet…

K.Gibran, që nënvizon se, jeta është një gjethe që i vjen radha vjeshtës të fërshfërijë në erën e saj, për të mos u dëgjuar dhe parë kurrë më vonë! Ajo shoqëri dhe ato vite më duken si agimi i një jetë që nuk dëshiron ta lësh pas, kërkon ta kesh pranë me çdo mënyrë, janë simboli i fjalës miqësi që më duket e çmuara e fjalëve. Ato janë kujtime vitesh pas, ta kesh me çdo mënyrë, janë simboli i fjalës miqësi që më duket më e çmuara e fjalëve. Ato janë kujtime vitesh që, të gjitha të rinojnë, duke sjellë afër vrullin, gjallërinë, shpërthimet, rritjen, simpatitë dhe dashuritë, të gjitha ato ndjesi që “flenë” gjatë prej dekadash. 

Duke i qëndruar besnik thënies së vjetër latine, (“verbale volente, scriptium manente – fjalët i merr era, shkrimi mbetet), është qëllimi i gjithçkaje më sipër dhe në vazhdim që jam përpjekur t’ua përcjell. Bota e gjërë e kujtimeve që ne ruajmë brenda vetes nuk duhet të copëtohet brenda saj, të shkrihet dhe të tretet në atë që ngelet, atje, në qetësinë e përjetshme, në atë botë të heshtur ku të gjitha gëzimet, përjetimet, dashuritë, tradhtitë, simpatitë, brengat dhe mëritë bëhen bashkë, në paqe, atje ku bëhen bashkë të bardhët më të zeztë, shtypësit dhe të shtypurit, vrasësit dhe viktimat, të mirët dhe jo të mirët, bujarët dhe kopracët të diturit dhe të paditurit.

Kujtimet e një jete të artë

Ndërmarrja për të hedhur në letër kujtimet e një jete të artë, ka qenë një detyrë sa e vështirë aq edhe një pasion për të qenë sa më afër të vërtetës, një jete që ngjan krejt ndryshe me vitet që rrjedhin më pas, një jetë e mbushur me emocione, formime karakteresh dhe ngjizje personalitetesh, simpatish nga më të bukurat dhe më të pastrat. Nuk ka gjë më të bukur për mua se të filloj të shëtis dhe qëmtoj karaktere shoqesh dhe shokësh të rrallë, bukuri të moshës në rritje, sjellje të adoleshencës, profesorë me plot emrin, plot nodhi në atë qytet, si Gjirokastra, që mbante me krenari thellë brenda vetes jetë, drama, dashuri, miqësi, histori, kulturë, trashëgimi, por edhe lot. 

Është një udhëtim i ëmbël emocionesh ky, nga Saranda, me ato shoqe dhe shokë aq inteligjentë dhe të sjellshëm; me Gjirokastrën e shoqërisë së veçantë, shoqet dhe shokët mikpritës në shtëpinë e tyre me profile të spikatura talenti dhe drejtimi; me Tepelenën e shumë shoqeve dhe shokëve që bartnin tërë veçoritë e kësaj krahine, vijë e ndarjes Labëri –Toskëri. Ata bartin të gjithë në gjenet e tyre trimërinë, zgjuarësinë dhe tërë çfarë pashai i tyre i Janinës, pati trashëguar nga të parët dhe përcolli në brezat pas.

Digju si qiri për t’u ndriçuar rrugën të tjerëve

Nuk harrohet Përmeti bashkuar me urtësinë e një popullate të bekuar me inteligjencë dhe urtësi shoqe dhe shokë fisnikë, bujarë dhe mendjehapur. Skrapari i këngës, besnikërisë dhe miqësisë, do të lexohet duke sjellë veçori të një krahine që bënte krenarë një bërthamë nxënësish sa shembullorë aq edhe mbresëlënës nga të katër anët, nga Potomi deri në Tomoricë në kufi me Gramshin për të vazhduar cilësi dhe tradita lokale në kufi me Gramshin, për të vazhduar cilësi dhe tradita lokale në kufi me Përmetin dhe Tepelenën. Pogradeci i largët do të vinte me një grup simpatik shoqe dhe shokë me të paharruarin, poetin Tosun Çela, i pafat t’i ndante me ne kujtimet dhe fletushka poezish nga ato vite, ato ishin një shartim i bukur mes traditës së Korçës, Mokrës, Librazhdit dhe më tej, për t’u kombinuar katër vjet me kulturë tjetër, aksent të foluri duke fituar më shumë.

Një mësues i mirë është si një qiri

Konsumon veten për t’u ndriçuar rrugën të tjerëve

Ndërsa për profesorët tanë të dashur, fjalët dhe emocionet rrjedhin bollshëm dhe me mirënjohje pa kufi, duke iu sjellë fjalët e Ataturkut të Turqisë moderne, që ju shkojnë shumë. “A good teacher is like a candle – It consumes it self to light the ëay for others, pra një mësues i mirë është si një qiri që konsumon veten për të ndricuar rrugën për të tjerët, janë shumë emra të nderuar dhe fort të respektuar, ata janë një pasqyrë ku ne pamë veten tonë më mirë në profesionin tonë, si: 

Aleko Pano, Dhimitër Qurku, Hulusi Kokalari, Hasan Sazani, Republika Zeka, Lavdërime Bala, Valentina Kote, Kosta Foto, Spiro Mili, Kristo Gusho, Kosta Loli, Eli Rafti, Panajot Qamo, Jorgo Rafti, Ali Fico, Ksanthhipi Gabili, Vangjel Çami, Vangjel Kllapi, Kristo Karanxha, Stavrulla Kote, Bekim Harxhi, , Jorgo Zhulla, Valentina Kote, Kosta Foto dhe shumë e shumë të tjerë që kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në kujtesën tonë dhe urdhërrëfimin për të qene shembëlltyrë e tyre.

 Një pjesë e mirë nga këta nuk janë më në këtë jetë. Uprehshin në paqe me emrin dhe kujtimet më të mira që lanë pas, në brezat që edukuan dhe mësuan. Katër vjet në Gjirokastër do të ishin një shkollë e madhe jete, edhe pse edukata tipike spartane në konvikt dhe në shkollë na dukej si cënim lirie. Aty zuri rrënjë një miqësi sa e sinqertë aq edhe për t’u mbajtur mend në dekada, sa që fëmijët tanë dhe brezi i ri sot e ka shumë të vështirë ta përfytyrojë.

Në vitet e shkollës, takuam shoqe të rralla

Po, ne nuk i takuam më në jetë ato shoqe të rralla që përveçse ndonjë simpatie të natyrshme moshe, ngelen po kaq mikesha jete të rralla në sjelljen dhemiqësinë që na dhuruan, dhe neve e ruajtëm dekadash si gjënë më të shtrenjtë. Kësaj miqësie i shkon për shtat thënia e bukur: Ju edukoni një burrë, keni e dukuar thjesht një burrë. Ju edukoni një femër, keni edukuar një shoqëri të tërë. ( James Emman aggrey), 1875-1927, nga Gana, Afrikë). Ka qenë gjithashtu, një kohë e artë që ato dhe ne të kishim gjetur shoqen apo shokun e jetës në atë mjedis puritan, sepse kurrë në jetë nuk patëm rast që të njihnim kaq mirë një shoqëri dhe miqësi aq solide aq dhe të ndershme e të sinqertë. 

Por ne, përtej ndrojtjes, normave familjare nga vinim dhe ishim rritur, u mësuam dhe jetuam katër vjet që t’i trajtonim ato shoqe aq të bekuara vërtet si motra. Ato ngelën, në vite modeli më i mirë i mikeshës që të do dhe të respekton pa interes dhe pa kushte. Ato vite i bënë më të bukura shoqet dhe shokët e viteve më sipër; ata janë bashkë me ne në tërë hapësirën që mbulon atë kohë, janë privilegjuar nga natyra të ruhen më mirë në kujtesën tonë, në vite i bën më të bukura shoqet dhe shokët e viteve më sipër. Ata janë bashkë me ne në tërë hapësirën që mbulon atë kohë në vitet më pas.

Janë nga Tepelena Saranda, Gjirokastra, Përmeti, të gjithë duke sjellë veçori dhe fizionominë e zonave të tyre. shumicën i ruaj në kujtesë, duke i parë një hap para drejt ëndrrës për të cilën na kishte mbledhur si në një fole, e mirënjohura pedagogjikja “Pandeli Sotiri”. Krah tyre, me kuriozitet dhe admirim do të nguliteshin fort në kujtesën time minoritarët nga Dropulli, Pogoni dhe Saranda, që na dhuruan miqësi, dashuri rspekt, shoqëruar me inteligjencë dhe fisnikëri. Kujtimet për shoqet dhe shokët e viteve më sipër, I ndriçuan me penën e tyre Veli Varfi. Lavdi Hasani, Fuat Lula, Esat Nuro, Ismail Memajdini, Vojsava Malushi, Kamber Nebiaj, ish studenti I Institutit të Lartë Pedagogjik, Petrit Zeneli kishte çfarë të përcillte, si komshinjë në konvikt, por ndarë dukshëm me një jetë krejt ndryshe.

Kujtimet për shoqet dhe shokët e viteve më sipër I ndriçuan me penën e tyre: Veli Varfi, Lavdi Hasani, Fuat Lulo, esat Nuro, Ismail Memajdini, Vojsava Malushi, kamber Nebiaj ish student i Instituti Pedagogjik, Petrit Zeneli, kishte çfarë të përcillte si komshinj në konvikt, ndarë dukshëm me një jetë krejt ndryshe. Përgëzime dhe falenderime të gjithëve më sipër për ndihmesën e veçantë që dhatë duke i bërë kaq të larmishme kujtimet ë këtë botim.

Përmbyllje

Jam përpjekur të kthehem 45 vite pas, por edhe pse prjetova një ndjenjë të veçantë, sinqerisht ishte dhe tepër e veshtirë. Mblodha copëza imazhesh, bukuri dhe çiltërsi shoqesh, por edhe gdhenda tek secila emrin dhe kujtimin më të mirë që kam ruajtur si gjënë më të shtrenjtë. Në më të bukurin përjetim shokësh besnikë dhe të sinqertë, bëra lidhjen mes një hapësire dekadash dhe atyre viteve që më erdhën të gjallë e të dashur, si pata njohur dhe çmuar, dikur. Ndërkohë modeli i përkryer i profesorëve të mi më ka ndjekur pas, pa ndërprerje, duke i patur pasqyrën më të qartë për të parë veten më mirë e duke bërë përpjekje që t’i kisha shembull, jo vetëm në profesion. 

Shoqet dhe shokët e klasave minoritare me tërë avantazhin natyral të moshës., kanë qenënjë burim frymëzimi dhe nxitje për t’I kapur në hapin e tyre, duke I patur si shembull respekti, ndihme drejtimi dhe experience. Shoqet dhe shokët e klasave minoritare ishin shumë më tepër se një bashkësi tjetër etnike, që nëna iu kishte mësuar një gjuhë ndryshe nga ajo e jona. Greqishtja e tyre jo vetëm që nuk na ndau, por por na bëri më të afërt me njeri-tjetrin.

Pergatiti për botim Vepror Hasani

Shih gjithashtu: 
https://www.youtube.com/watch?v=GGT_v2sOxjA 

Kush ishin pellazgët, banorët e parë të gadishullit Thrako - Iliri ? (Ballkan)

 

Konfuzioni në lidhje me historinë e fiseve parahelenike, marrëdhënien e tyre ose jo me grekët dhe referencat që gjejmë në mitologji:

Termi "pellazgë" përdorej nga grekët për të treguar popujt para-helenë që banonin në Greqinë kontinentale të sotme, Kretën dhe ishujt e Egjeut.

Meqenëse, sipas teorisë indo-evropiane, fiset e para greke migruan në Greqinë e sotme nga vende të tjera (rajoni i Kaukazit, Azia Qendrore ose ndoshta edhe nga India Veriore), kështu që popujt me të parë që jetonin në zonën sot greqi, kishin një gjuhë të ndryshme, zakone të ndryshme, doke të ndryshme dhe me shumë mundësi karakteristika të ndryshme fizike.

Megjithatë, më vonë termi u përdor shumë herë për të përshkruar edhe popullata greke që kishin përzierje me popuj parahelenë.
Dhe këtu lind një konfuzion i madh dhe i përjetshëm, pasi termi është mjaft i paqartë dhe është ngatërruar disi gjatë shekujve.

Dhe lind pyetja: Pse ‘pellazgët’ nuk janë paraardhës të grekëve?
Ata flisnin një gjuhë ose gjuhë që ishin qartësisht jo-greke dhe mund të përshkruheshin si "të huaja" për fiset e hershme greke.Tradicionalisht konsiderohej se ata kishin ekzistuar para mikenasve në pjesën më të madhe të Greqisë.

Pellazgët ishin të njohur që nga koha e Luftës së Trojës, kur thuhet se disa prej tyre kanë luftuar në mbështetje të Trojës. Në periudhën klasike, disa nga pellazgët mund të gjendeshin në Greqi, ishujt e Egjeut dhe Anadollin perëndimor.

Megjithatë, ndarja e fakteve historike nga trillimi në rastin e tyre konsiderohet jashtëzakonisht e vështirë. Straboni përmend se fisi pellazgët banonin në rajonin e Thesalisë, i cili më vonë u quajt Pelasgiotida; (Dheu Toka e pellazgut) …

---

Megjithatë, vërteta është, se banorët para-mikenas të Greqisë morën midis 62% dhe 86% të ADN-së së tyre nga njerëz që kishin sjellë bujqësinë nga Anadolli si pjesë e kulturave neolitike të "Evropës së Vjetër".

Deri në mbërritjen e mikenasve, ata ishin fermerë dhe qeramistë, barinj dhe peshkatarë të aftë. Janë kryer studime të ndryshme, por pa shumë sukses, për të gjetur elementë gjuhësorë jo-indoevropiane të dallueshëm, ndërsa disa gërmime arkeologjike (kryesisht në Lemnos) identifikojnë armë që janë qartësisht të ndryshme nga ato të grekëve klasikë, por që ruajnë shumë elementë të armëve mikenas.

Një përfundim i mundshëm është se pellazgët vendas u ndikuan shumë nga mikenasit, por nuk ishin domosdoshmërisht pjesë e kulturës së tyre.

Por le të hedhim një vështrim historik mbi referencat që kemi për këtë popull, gjurmët e të cilit humbasin në thellësitë e historisë.

Përafërsisht 3000 – 2800 para Krishtit.

Qyteti i Pavlopetrit është themeluar në skajin bregdetar juglindor të Peloponezit, në Lakoninë jugore. Banorët e Pavlopetrit më vonë kopjojnë stilet kretase dhe kontinentale, duke bërë kopje qeramike të enëve prestigjioze prej bronzi të Kretës. Por ky qytet i hershëm nuk është as një koloni minoane dhe as një vendbanim miken.

Ai i paraprin të dy popujve në rajon, gjë që e bën më të mundshme që të ketë qenë një vendbanim pellazg i përthithur më vonë nga mikenasit dhe i nënshtruar ndikimit ose kontrollit të fortë minoan gjatë mijëvjeçarit të dytë para Krishtit.

Qyteti lulëzon, duke arritur kulmin e tij rreth vitit 2000 para Krishtit, kur bëhet padyshim një qytet minoan, pasi mikenasit nuk kishin arritur ende në Greqinë veriore të sotme.

Rreth vitit 1,200 para Krishtit.

Ka indikacione se ka shumë popullata pellazge në Greqi dhe Egje. Herodoti përmend ata që mbeten "mbi tirrenët në qytetin e Krestonit" dhe të tjerë që më parë banonin në Dardanele. Këta dy të fundit "erdhën të jetonin midis athinasve" ​​si kranaeanët, megjithëse e ruajtën gjuhën e tyre në atë kohë. Më vonë ata u rivendosën nga athinasit në Lemnos dhe u bënë të njohur si pellazgët helespontinë.

Jonianët e Peloponezit njihen si Pellazgët e Aegjialit. Shumë qytete të tjera me banorë dhe emra pellazgë u riemëruan më vonë nga grekët e sapoardhur, duke përfshirë ato të Lemnosit dhe Ambrosit, dhe ndoshta Korintit.

Shekulli i 12-të para Krishtit

Emri Larisa është i zakonshëm për qytetet ose qytezat pellazge kudo që janë themeluar. Ka shembuj në Argos, territorin e Efesit, Thesalisë, Troas dhe gjetkë, ndërsa vetë Lesbos është aq i lidhur ngushtë me këtë fis saqë njihet edhe si Pelazgia (sipas Strabonit).

1183 para Krishtit

Aty ku historia dhe mitologjia kryqëzohen, dhe ndërsa mikenasit i shpallin luftë Trojës, Priami i Trojës mbledh ushtrinë e tij shumëkombëshe, të përbërë nga luftëtarë që mund të mos flasin as të njëjtën gjuhë. Midis tyre janë edhe pjesë të pellazgëve.

---

Dy heronj të tillë janë Hipothu dhe Pilaeu, bijtë e Litos, një mbreti pellazg nga Larisa. Këta të fundit luftojnë në Luftën e Trojës në anën e trojanëve, ndërsa dy heronjtë vriten nga Ajaksi gjatë betejës për trupin e Patroklit.

Shekulli i 5-të para Krishtit

Disa bashkësi pellazge duket se kanë mbijetuar, kryesisht në Arkadi në Peloponez. Një zonë tjetër në bregdetin veriperëndimor të Egjeut është Pelasgiotida, e cila shtrihet në jug të Pierias. Ky vend duket se e ka ruajtur kulturën e tij pellazge deri rreth vitit 500 p.e.s., kur u pushtua nga mbretëria maqedonase në rritje.

Që nga kjo datë e tutje, pellazgët u përvetësuan gradualisht nga popullsia e përgjithshme sot e quajtur greke.  

Aleksander Hasanas

Ref.:
https://www.oneman.gr/life/poioi-itan-oi-pelasgoi-oi-protoi-katoikoi-tis-arxaias-elladas/?utm_term=Autofeed&utm_campaign=eb&utm_medium=referral&utm_source=Facebook&fbclid=IwY2xjawPLHC1leHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeD3Ntbn6bheeeGU13LyBKDiW-OTQXIyr_vozVAX3xhGLKbpQO_E2jrDJvRLQ_aem_LvTMQDrQllUXmL3dXEV2_w#google_vignette  

Vashtmi – Vendbanim prehistorik - Shqiperi

 

KORCE – Zbulohen materiale të neolitit të hershëm në Vashtmi të Korcës. Ka qenë ekspedita shqiptare-amerikane ajo e cila gjatë fushatës së tretë të gërmimeve në këtë zonë ka zbuluar nga kërkimet vegla prej kocke, guri, stralli dhe gjurmë të shtrojeve të kasolleve që asaj kohe përdoreshin për banesa të cilat datojnë 8.500 vjet para Krishtit.

Arkeologët kanë gjetur gjithashtu gjatë gërmimeve edhe mbetje të enëve në qeramikë dhe objekte të tjera të cilat japin detaje mbi jetën e banorëve në këtë periudhë. Drejtuesit e ekspeditës kanë vlerësuar si mjaft të rëndësishme zbulimet, pasi sipas tyre Vashtëmia konsiderohet si vendbanimi më i hershëm në Shqipëri.

Zbulimi tregon se në Vashtëmi, në juglindje të Shqipërisë, ishte një nga fermat e para, rreth 6500 vjet përpara Krishtit.

Eshtë emri; “Vashtmi” që më bëri të shkruaj dy rreshta përsëri, për më të bukurën gjuhën shqipe, për më të pasurën gjuhë margaritar, perlë e vërtet, gjuhë, e rrallë e plot vlera për mbarë qyteterimin – njerëzor mbi këtë dhe, mbi këtë tokë lindur e krijuar sëbashku si dy krijesa mëm e bijë.

Kujtoj se në shumicën e rasteve tek fjalët e hershme, emra, vendbanime, e të tjera, gjenden shumë zvendësime të gërmave të së njëjtës linjë midis tyre, ashtu si gërma “B” buzore në këtë rast ndoshta e paqëllimtë, por që sjellin largimin e kuptimit të vërtet apo me të parë të saj.
Linjë të gërmave buzore, kemi; B; P; M; e më pas përkatësisht kemi gërmat; V dhe F; (Ph)

Fillimisht po sjellim një emër për të cilin kemi shkruar në një artikull të shkurtër disa vite më parë, pikërisht për lumin; “BARDHAR” në Maqedoninë e sotme, dhe vetëm duke e zvendësuar greekfolsit, apo edhe serbo-sllavët gërmën; “B = V” lumi “BARDHAR” humbet kuptimin e saj të vërtet e aq shumë kuptimplotë, nga:

Bardhar = Vardar, pavarsisht se ky emertim i ri ngelet përsëri si sinonim i emrit më të parë dhe që do të thotë; I “vrullshëm” “i pandalur”, por jo më “i Bardhë” ashtu shpesh here, për hipokrizi te tyre gjejmë në tekste greqisht po për të njëjtin lumë quajtur; “Aspro/potami = Lumë i Bardhë” e në sllavisht: Вардар.

VASHTMI

Tashmë duke e rikthyer të njëjtën gërmë në vendin e vet gërmën “B” pra, shikoni sa bukur, qartë e kuptueshëm, del emri ashtuquajtur (ndoshta bullgaro-sllave), VASHTMI = BASHTMI.

Në gjuhën shqipe, me fjalën “Basht’ kuptojmë vendin tokën – arë, punuar për tu mbjellë sigurisht sipas nevojave tona, kryesisht për perime fruta e zarzavate, gjithashtu aty pregatiten edhe “farnat” quajtur ndryshe “Farishte”.

Dikush mundet të thotë se “Bashtë ose Baçe” është turqisht, ashtu si në shumicën e rasteve, ku filogrekë, e pa lënë mënjane edhe filo-latine, e kanë kollaj të thonë; se janë fjalë; latine, greeke, apo turke, pa e ditur as vetë atë gjuhë, e jo më tepër të japin shpjegim etimologjik mbi fjalën përkatëse ne tekste shkruar.

Në gjuhën standarte shqipe, “Bashta” quhet ndryshe “Kopësht” e cila në fakt është përsëri thjeshtë një sinonim në anagramë i vet fjalës; BAC<->COP – KOP/’sht, ashtu e njëjtë kjo fjalë edhe në greqishte, ku, kopshti quhet po kështu; Kipos (κήπος). (si mendoni që gjuha turke të jetë edhe më e vjetër se gjuha «greeke», apo nga gjuha shqipe deklaruar, e njohur prej kohësh si gjuhë e parë direkt nga rrënjët e pemës gjenetike të të gjithë gjuhëve IE)

Emrit “baç” vetëm duke i futur gërmën “parazite; – H’ ajo mer trajtën si fjalë «turke» “Bahçe” por jo se është e tillë, rrënja apo burimi i kësaj fjale tepër të lashtë madje, qëndron gjetiu … [bax; bach]

Në këtë shkrim po sjellim një emër apo fjalë të lidhur ngushtë po me emrin “Baç” e cila është pikërisht vegla e punës e njohur mirë nga Far-merët ajo vegël që mundëson, që tokën-arë punon, Që-‘Ap = Çap’ sot ajo ndryshe quhet edhe; “shatë” (cat catun-katun’d) Pra, vegla që punon “tokën e punuar – arë” në gjuhën shqipe quhet; Q’ap’ – Çapë.

Lexoni nga fjalori i pastër, i gjuhës më të bukur, të bekuarës gjuhë – shqipe!
CAPË II f.
Shtresë e fortë e tokës nën shtresën e butë që punohet; taban. I qiti capën tokës.

Kuptojmë se, vegla Që h’ap, punon dheun e punuarë më parë, pra shtresën e butë “çapin” e tokës ajo që punohet, kjo vegël quhet po kështu, “Çap’ e pas kësaj, kjo tokë-arë e punuar mirë ndryshe quhet “BAÇ” Baça.

Në gjuhë të tjera gërma; “Ç” gjendet e zvendësuar me gërmat; “ts = ç” ashtu si në greqishte, ku Çapën e quajnë; “tsápa” (τσάπa),

Fshati Vashtmi (Bas’tmi) gjendet në tokën më pjellore në fush-gropën e rrethit të Korçës, e jo rastësisht aty gjendet një nga “farmat” (fermat) më të vjetra rreth 6500 vjet para eres se re.
Eshtë përsëri dialekti Geg, i cili na ofron si përherë, sa më pranë të parës shqipe folur, ku ende sot, në vend të gërmës “Ç” shqiptojnë, gërmën; “Q”

Aleksandër Hasanas

Burimi: 

http://www.sciencedaily.com/releases/2012/…/120416113013.htm   

https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2013_num_37_1_2425

 

Koleksionisti Gjergji Thimo, rast unikal në Shqipëri

 

Gjergji Thimo Fitoi mbështetjen e prefektes Zefi për ngritjen e muzeut të parë privat

Por iu grabit nga të tjerët

 

Korçë -  Shpresohej që saga e mundimeve të koleksionistit të mirënjohur të veprave të artit, Gjergji Thimo, nga qyteti i Korçës do të merrte fund njëherë e përgjithmonë. Ishte menduar që koleksioni i tij i pasur ikonografik të vendosej në një muze privat, i cili do të ishte i pari në Shqipëri, por edhe në gjithë Evropën Juglindore. Mbi të gjitha do të ishte një nder për qytetin e kulturës, Korçën. Mbështetja për ngritjen e muzeut të parë ikonografik mbërriti  nga ish-prefektja e qarkut Korçë, prof. dr Elfrida Zefi, e cila i ofroi mbështetjen e saj dhe të qeverisë shqiptare për sigurimin e fondit për ngritjen e Muzeut  të parë privat në Shqipëri, por që do t’i takonte qytetit të Korçës. Kjo deklaratë e prefektes Zefi u bë e njohur gjatë kohës që ishte duke vizituar koleksionin e të mirënjohurit Gjergji Thimio, i cili më shumë se nga kushdo tjetër ishte mbështetur nga Qeveria demokratike, nga shkrimtari i madh Isamail Kadare dhe nga studiuesi dhe historiani i artit prof. dr. Ferid Hudhri. Gjithsesi, duket se mbështetja e ofruar nga prefektja Zefi, kishte qenë tepër shpresëdhënëse. Për më tepër, na tregon koleksionisti më i madh i ikonave në gjithë Evropën Juglindore, Gjergji Thimo, i cili tha se me ngritjen e këtij muzeu do të merrte fund njëherë e mirë kalvari i tij i mundimeve.

 

Çfarë keni parasysh kur thoni:

Do të marrë fund kalvari i mundimeve?

 

Sigurisht shpresoja të ndodhë ashtu, na thotë koleksionisti Gjergji Thimio, sepse me ndërtimin e muzeut, nuk do të kishte më lakmi për vjedhjen e ikonave, sepse nuk do të ishte e mundur; nuk do të sulmohesha më si pronari i kësaj pasurie kaq të madhe, sepse veprat e artit nuk do të ishin më në shtëpinë time. Do të pushonin se ekzistuari përpjekjet e qarqeve antishqiptare për t’i përvetësuar këto vlera kundrejt ofrimit të shumave marramendëse. Nuk do tentohej më për djegien e banesës, me synim zhdukjen e koleksionit, se nuk do të kishte më asnjë arsye. Ky muze do të ishte i Korçës dhe vetëm i Korçës. Prisja të ndodhë kështu, sepse gjithë koleksionin tim munda ta ruaj përmes një dashurie, fanatizmi ekstrem dhe duke u përballur me dhjetra sakrifica. Mund të them se vetëm një pjesë e koleksionit kap vlerën e 1.5 milionë eurove, por nëse ato do të shiteshin në tregjet ndërkombëtare, atëherë kjo vlerë do të dhjetëfishohej apo qindfishohej pa asnjë dyshim. Vetëm atëherë unë do të isha një nga milionerët më të mëdhenj edhe në rang Evrope, por unë nuk e dëshiroja këtë. Kërkoja një muze privat ikonografik që ta kishte përjetësisht qyteti im. Ishtë kjo arsyeja që nuk u tundova edhe kur qarqe antishqiptare më ofruan shuma marramendëse.

 

E veçanta e koleksionit

 

E veçanta e këtij koleksioni kishte të bënte me faktin se pjesa më e madhe e ikonave i përkiste shkollës shqiptare ikonografike. Te këto ikona gjendej dora e David Selenicës, Konstandin Shpatarakut, e vëllezërve Zografi, e Johan Çetirëve, por edhe mjeshtëria e ikonografëve të tjerë të shkollës shqiptare, dhe kjo nuk ishte pak.  Ikona më e vjetër e këtij koleksioni i përkiste shekullit XIII, ku gjendej e pikturuar kisha e Shën e Premtes, ndërsa vijohej me ikonat e tjera  deri në shek XVIII. Gjithë pasuria e këtij koleksioni përmblidhej në 2,500 objekte, ku nuk gjen vetëm ikona por edhe antikuarë të tjerë. Gjithsesi, pas vizitës së prefektes  Elfrida Zefi  nisa të ndihem më i qetë se kurrë ndonjëherë tjetër, sepse ajo është një zonjë që di të dallojë qartë çfarë është ar dhe çfarë është kallp. Vetëm në raste të tilla gjen një motiv të fortë për të ofruar mbështetje  dhe mënyrën si do ta sigurosh atë, në të kundërt mund të mjaftohesh me një premtim dhe gjithçka përfundon me aq, sepse mungon pasioni i vërtetë dhe vlerësimi real. Nuk është e rastit që vetë prefektja Zefi u interesua për të parë nga afër në çfarë gjendje ndodhej koleksioni, sa të përshtatshme ishin ambientet ku ruheshin ato, dhe çfarë ndihme mund të ofrohej për ngritjen e një muzeu privat ikonografik. Interesimi I prefektes ishte i vërtetë, sepse  përveç njohjes me koleksionin, Zefi u njoh edhe me dokumentacionin ligjor që kam në dispozicion, sepse githë aktiviteti im është i ligjshëm. Licensimin për këtë aktivitet e kam marrë që kur erdhi në pushtet për herë të parë Qeveria demoktartike.

 

Shkresa e parë u firmos nga Ministri i Kulturës i asaj kohe, Tedor Laço.  Fal kësaj mbështetje u bë e mundur të merrja pjesë së pari në ekspozitën e organizuar nga Muzeu i Tiranës; për herë të dytë në Muzeun Historik të Tiranës, dhe së treti në Galerinë e Arteve të  Tiranës. Gjatë këtij viti, ose në prag të vitit të Ri, do të isha i pranishëm edhe në një ekspozitë tjetër. Në të tri ekspozitat, vlerësimet ishin maksimale. Ambasadorët e vendeve të huaja teksa shihin ekspozitën më pyesnin: “Po si ke mundur t’i ruash këto ikona edhe gjatë regjimit të diktaturës”?! Se si munda t’i mbledh dhe t’i mbaj fshehur nëpër sëndyqe vetëm unë e di, ashtu siç mund të them se vetëm unë e di çfarë kam hequr për të ruajtur këtë pasuri, na thotë koleksionisti Gjergji Thimio. Tashmë ndihem më i qetë, prefektja më ofroi mbështetje të sinqertë. Uroja që gjithë kalvari im i mundimeve të merrte fund njëherë e mirë, sepse i kisha kushtuar 30 vjet të jetës time. Mbledhjen e ikonave e nisa aty nga viti 1979.

 

Nga kush u është ofruar mbështetja vërtetë e sinqertë

 

Po më kanë ndihmuar, sepse siç ju thashë, kam patur mbështetjen e Qeverisë demokratike, dhe të shkrimtarit të madh Isamail Kadare i cili bëri gjithë përpjekjet për ngritjen e një muzeu privat ikonografik në Korçë. Fal mbështetjes e tij shkova drejt liçensimit të këtij aktiviteti. Mbështetje të fuqishme kam patur edhe nga studiuesi dhe historiani i artit Ferid Hudhri, i cili përmes një letre drejtuar pushtetarëve të Korçës para më shumë se 8 vitesh shprehej:  “Koleksionisti i pasur i veprave të artit të muzeut E&A Thimo është një rast unikal në Shqipëri, që duhet përkrahur  më shumë nga shteti dhe institucionet  që lidhen me trashëgiminë kulturore.” Ndërsa më tej shton: “Pra, një pjesë e koleksionit të tij nuk do të ekzistonte në Shqipëri po të mos ishin përpjekjet, këmbëngulja dhe pasioni i zotit Gjergji Thimo për t’i ruajtur dhe grumbulluar gjithë ato vepra arti”. Gjithashtu zoti Hudhri vë në dukje se, “ngritja e një godine të posaçme për vendosjen e gjithë koleksionit është një nga kërkesat më minimale”.

 

Unë i besoja mbështetjes së ofruar nga prefektja Zefi dhe qeverisë, sepse ky muze pati bekimin e qeverisë demokratike. Jam i sigurtë se me këtë muze Korçës do t’i shtohej një vlerë e rrallë, e pakrahasueshme në gjithë Evropën Juglindore. Në lidhje me këto vlera prefektja Zefi gjatë njohjes me koleksionin tha: “Unë ndjehem mirë teksa vizitoj objekte shumëshekullore me vlera të jashtëzakonshme, pjesë të një galerie të parë private, galeri e parë për Shqipërinë dhe Evropën Juglindore. Për më tepër gjatë kësaj vizite u njoha edhe me 3 objekte të vlerësuara në vitin 1979 me një vlerë prej 1.2 milionë dollarë, të cilat i përkasin periudhës së Rilindjes italiane. Unë u njoha me 150 objekte nga 3000 të tilla, të cilat i përkasin periudhës kohore nga shek XIII-XVIII. Gjergji Thimo është vërtetë një rast unikal që meriton mbështetjen e gjithë institucioneve të trashëgimisë kulturore”,- përfundoi fjalën e vet prefektja e qarkut Korçë Elfrida Zefi.

Bisedoi Vepror Hasani 

 

Bektashi i Kolonjës dhe Muçoja i Korçës dy këngëtarët e mëdhënj të Ali Pashë Tepelenës

 

Nga Ardit Hasanas

Qyteti i Korçës pati shoqëri muzikore që nga viti 1661. Këngëtarët e saj këndonin edhe në Janinë, enkas për Ali Pashë Tepelenën. Dy këngëtarët më të dëgjuar të tij ishin Bektashi nga Starja e Kolonjës dhe Muçoja nga qyteti i Korçës. Ata nxirrnin edhe të vdekurin nga varri me zërin e tyre. E bënin pashanë e madh të Janinës të mallëngjehej. Pa këngëtarë, Pashait i dukej jeta kot. Edhe kur fitonte, edhe kur humbiste, ia donte shpirti të dëgjonte një këngë; herë për të rimarrë veten nga humbja, herë për të synuar një fitore tjetër. Dëshpërimin e urrente. Mjeshtëria e të kënduarit te ata të dy nuk kishte të krahasuar me askënd. Mos u çudisni, Korça, Kolonja dhe Leskoviku ka qenë gjithnjë vendlindja e muzikantëve dhe këngëtarëve. Ata nuk ishin vetëm muzikantë të zotë, por edhe mjeshtër të punimit të instumenteve muzikore. Në pazarin e Korçës të asaj kohe shiteshin edhe vegla muzikore të prodhuara nga vetë instrumentistët e njohur.

Deri më tani këto të vërteta kanë qenë disi në hije, të panjohura, por sot do t’ju rrëfejmë fillimisht për Muçon e Korçës dhe pas tij, edhe për Bektashin e Starjes së Kolonjës, por tashmë na duhet të bëjmë një hyrje të shkurtër, që rrëfimi ynë të jetë më i kuptueshëm.

Shoqëritë e hershme muzikore të qyteteve shqiptare përmenden në kronikat e Evlia Çelebiut. Ai e vizitoi tri herë Shqipërinë. Shumica e shënimeve të tij i përket udhëtimit të vitit 1670. Atë kohë erdhi përmes Korfuzit, udhëtoi në Gjirokastër përmes Delvinës, e më pas në Tepelenë, Skrapar, Përmet, Berat, Kaninë, Vlorë, Bashtovë, Durrës, Kavajë, Peqin, Elbasan, Strugë, Ohër dhe Pogradec për të vazhduar më tej në Maqedoni. Udhëtimet e tij zgjatën pesë vjet 1667 – 1672. Sipas akademikut Vasil S. Tole, Çelebiu flet me respekt për grupin e muziktarëve të Beratit, të cilët ishte ndër më të mirët, krahas tajfës (grupeve) të Korçës, Leskovikut etj. Pra edhe muziktarët e Korçës ishin të mirë ndër më të mirët. 

Korçën, Çelebiu e kishte vizituar 9 vjet më pare. Vëtë shkrimtari shkruan në udhëpërshkrimet e tij se Korçën, Bilishtin dhe Kosturin, i kishte vizituar më 1077, (ose sipas kalendarit të sotëm, në vitin 1661), ku ishte njohur edhe me grupet muzikore të Korçës.  

Kjo do të thotë se shoqëritë muzikore ekzistonin edhe para ardhjes së tij. Aktiviteti i tyre mund të ketë nisur që nga koha e themelimit të qytetit të Korçës, ndryshe nuk do të tërhiqnin dot vëmendjen e udhëtarit të famshëm, autorit të 10 vëllimeve, të quajtura “Sejahatname” (Libri i udhëtimeve), për të cilat shpenzoi 40 vjet të jetës së tij. Pa një traditë të hershme Korça nuk mund të nxirrte një këngëtar të rrallë si Muçoja dhe Kolonja nuk do të kishte patur kurrë një këngëtar si Bektashi i Starjes, aq shumë të vlerësuar prej Pashait të Janinës.  

Në këtë aspekt nuk ka vend për shumë dyshime, pasi instrumentet muzikore janë përdorur nga shqiptarët që në kohët më të hershme. Lidhur me veglat muzikore, Faik Konica shkruan: “Mund të jetë me interes të thomi këtu, emrat e instrumenteve muzikore të përdorura në Shqipëri. Instrumente – erë: fyelli i vogël, fyelli i madh, xurnaja, gërneta, briri (i përdorur prej barinjve), neferi (bri i gjatë i përdorur në teqera bektashish për të thirur dervishët në mësallë). Instrumente – gjalmë: violiri, qemendsheja, tamburaja, lahuta a hungaria, boxuruku. Instrumente – goditje: defi, daullja.

Vini re, gegët nuk e përdorin fjalën “daulle” si toskët për të thënë fr. Grosse caisse, gros tambur; gegët e përdorin fjalën daull për muzikë. Thonë në gegëri “më thirr daullat në darsmë” si në toskëri flasin për “të thirrur violiet në dasmë”. – Edhe fjala trumbetë thuhet shumë në Shqipëri; do të ketë qenë një instrument i përdorur qëmoti. (Gazeta “Albania” 1905, nr.8, f.153)

Tashmë do të tregojmë për këngëtarin Muço. Për të flet kompozitori dhe etnomuzikologu, prof. dr. Vasil S. Tole: “Krahas shumë këngëtarëve të shquar popullorë, si simbol i një këngëtari të shquar popullor, përmendet edhe Muçoja, këngëtari i oborrit të Ali Pashë Tepelenës. Për herë të parë, publikisht, rreth Muços, ka folur Kristo Floqi në vitin 1923, i cili gjatë një konferencë mbi muzikën tonë popullore vlerësoi muzikën dhe zërin shumë të bukur të këngëtarit popullor, Muços nga Korça.” (Kristo Floqi, “Këngët e Muços”, tek “Shtypi”, dt. 21 shkurt 1923, nr. 14).

Këngët e Muços parapëlqeheshin nga gjithë këngëtarët e tjerë, këndoheshin edhe prej tyre, mjafton të dëgjoje një këngë të tij dhe nuk të shqitej më nga mendja. Këngët e tij kaluan nga njëri brez te tjetri, madje edhe gjatë viteve ’20. U kënduan edhe nga tenori italian Giuseppe Mauro: “Një artist tjetër italo-shqiptar po iu paraqesim lexuesve tanë, shkruante revista “Agimi”. Kyasht i njoftun në gjithë Italinë, Romanin e Shtetet e Bashkuara të Amerikës nën emrin Giuseppe Mauro, prej Kalabrisë, Midis veprave italiane që ka rapresentue si ma i miri e ma i kandshmi tenor, ka këndue edhe shumë këngë shqype, edhe ma tepër këngët e famshme të Muços, kangtarit të Ali Pashë Tepelenës. Sot gjendet në Neë-York ku u mëson zejen (profesionin) e tij shumë djemëve shqyptarë…” (Agimi 1920, nr.12, f.198)

Edhe kaq pak sa dimë, flasin shumë për këngëtarin Muço, kurse tani do t’ju rrëfejmë një histori të paharrueshme për Bektashin e Starjes së Kolonjës, Tasi Gusho rrëfen këtë histori të dëgjuar nga vetë banorët e Starjes: Një ditë Ali Pasha u zëmërua me Bektashin, këngëtarin e oborit të tij dhe dha urdhër ta vrisnin. Njerëzit e Ali Pashës, që kishin marrë urdhër për ta vrarë, e dinin se një ditë do ta kërkonte prapë Ali Pasha ndaj nuk e vranë, por e mbajtën në burg të mbërthyer në zinxhira. Pas një kohe, në një darkë të madhe që dha Ali Pasha për disa miq të tij, kur qejfi arriti kulmin, duke sjellë ndër mend Bektashin, këngëtarin e tij, përnjëheresh iu prish qejfi. Kur e pyetën njerëzit pse u sëkëlldis ashtu papritur, mos vallë darka nuk është në rregull, Ali Pasha u përgjigj:

- Të gjitha janë në rregull e qejfi ka arritur kulmin, por që të ishte akoma më mirë duhej të ndodhej këtu Bektash këngëtari. Në këtë moment, ata që e kishin shpëtuar këngëtarin, menduan se do të ishte rasti më i mirë për ta liruar dhe që atë ta sillnin të këndonte jashtë sallonit ku ishin mbledhur njerëzit dhe hanin darkë. Këngëtarin e çuan në një dhomë ngjitur me sallonin dhe i thanë të këndonte. Këngëtari në këtë moment, ashtu i lidhur me zinxhira, filloi të këndonte këtë këngë:

Çeli lulja, lulja çeli,

Çeli hapi ca burbuqe,

Ca jeshil' e ca të kuqe, 

Gjith dynjaja kundërmon.

Pashk' a Bajram ç'është sot,

Gjith dynjaja po këndojnë

Un' i mjeri po qaj me lot.

Dy-tri hallka ç' mi ke shtirë

Vaj si do t'i bënet halli,

Të kishe ndonjë më të mirë,

As mua s' më hante malli.

Kur Ali Pasha e dëgjoi, u trondit shumë dhe u thotë atyre që kishte rreth e rrotull:

- Po ky është zëri i Bektashit, vallë mos u ngjall?! Sikur me të vërtetë të jetë i gjallë, ç'dhurata duan ata që e kanë shpëtuar? Ata, si dëgjuan Ali Pashën, muarrë kurajo, e hapnë derën dhe e futnë brenda. Bektashi filloi të këndojë përsëri po atë këngë:

Dy-tri hallka ç' mi ke shtirë...

Ali pasha dha urdhër t'ia hiqnin zinxhirët…

Nuk kishte si të ndodhte ndryshe, shoqëritë muzikore të Korçës shkëlqyenë që gjatë viteve 1661 – 1670, por edhe më pas në kohën e Muços së famshëm, gjë që do të thotë se vijueshmëria e muzikantëve të Korçës nuk reshti asnjëherë. Në fillim të viteve 1800 u shfaq Ibrahimi me Violinë. Kur luante ai, lotonte gjithë Korça. Shumë histori tregohen për të si virtuoz. Ishte i paarritshëm. Sigurisht, ai nuk doli nga hiçi. Para tij duhet të kenë ekzistuar orkestrantë po kaq famozë.

Pas Ibrahimit me violinë, erdhi i bri, Hajroja, edhe ai mësoi ta bënte violinën të qante. Kjo kohë nxori në skenë edhe këngëtaren e famshme, Qerimenë me djare, këngëtaren e madhe të Jugut. Traditat e hershme në muzikë, bënë të mundur që Korça të nxirrte edhe llautarë virtuozë. Mos u çudisni. Llauta e Korçës përmendet nga shkrimtari dhe miku i Bajronit, Hobhaus (John Cameron Hobhouse), që nga viti 1809-1810, kur ai vizitoi Shqipërinë. Që nga kjo kohë e deri në vitet 20 të shek. XX, në qytetin e Korçës, llahutën e gjejmë si vegël solistike të muzikës popullore qytetare; më pas, me funksionin shoqërues të sazeve.

Qerim Baki ishte një nga llautarët më të mirë të Korçës. Sipas Piro Misos, “lidhur me llojet e llautave, njihen dy formate që janë të përhapura në krahinat e Shqipërisë së Jugut. Që të dy këto tipe, historikisht janë prodhuar nga mjeshtrat shqiptarë të punimit të veglave popullore të qyteteve si Korça, Leksoviku, Përmeti etj.” (Miso Piro, “Roli dhe funksioni muzikor i llautës”, “Kultura Popullore”, 2/1981) Jo më pak virtuozë u shfaqën dhe instrumentistët në bakllama, veçanërisht në kombinimin e saj me veglat e tjera muzikore. Në fillim të viteve 30, si mjeshtër të bakllamasë u shquan: Alo Qorri, Demka, Sulejman Bakllamaja dhe Demir Telhai. Për qytetin e Korçës, tradita e interpretimit me bakllama vijon të jetë e pëlqyer edhe sot e kësaj dite.

Me këtë rast nuk do të lëmë pa përmendur as gajdexhinjtë e Korçës: Safet Begollin e Bilishtit, që punonte me sazet e Korçës, Theodor Thomain, Skënder Feimin, Islam Bajramin dhe Fiqiri Islamin.

Në qytetin e Korçës, emër të madh patën edhe sazet e Sulo Konicës. Pjesë e këtij grupi u bë edhe Laver Bariu i Përmetit me të atin. Ishte Korça me muzikantët e saj që nxiti Laver Bariun të kapte majat e këtij profesioni: “Laveri luante në shumë vegla popullore, ndër to edhe në fyejt metalike që prodhoheshin dhe shiteshin në dyqanet e Korçës. Për herë të parë luajti në gërnetë bashku me të atin, i cili e shoqëronte me llautë vallen e “Dados”. Shpejtësia dhe thjeshtësia e interpretimit të tij në gërnetë u ra në sy të tërëve, veçanërisht gërnetistit të njohur popullor në Korçë, Skëndo Kuqos. Rastësia bëri që usta Hajdar Cangonji, gërnetisti popullor nga Zvezda, me të cilin punonte nëpër dasma i ati i Laverit, e dëgjoi duke kënduar me llautë këngën popullore “Dorën mor çun dorën, më trete si dëborën”. Megjithëse i vogël në moshë, Laveri iu bashkëngjit sazeve të Hajdar Cangonjit, duke punuar nëpër dasma me “xhezban”. Ai kujton se dasma e parë ku ai interpretoi së bashku me usta Hajdarin dhe me të atin, Bariun, ishte në Vithkuq. Me ta punoi vetëm një behar. Pas kësaj formoi së bashku me vëllezërit Sulo (rreth 35 vjeç) dhe Asllan (rreth 40) nga Konica një formacion tjetër të përbërë nga Suloja në klarinetë, Asllani me def dhe Usta Laveri me llautë, të cilët luanin muzikë popullore qytetare në qytetin e Korçës”. (Referuar enciklopedisë muzikore)

“Por muzikantët që i dhanë emër qytetit të Korçës, ishin pasardhësit e Ibrahimit me violinë. Edhe Hajroja (djali i Ibrahimit) u bë violinist. Edhe ai mësoj ta bënte violinën të qante. “Të qarën e Hajros”, e interpretojnë edhe violinistët e sotëm, por dy shpirtra nuk janë kurrë njëlloj. Hajroja pati tre djem: Demkën, Rushanin dhe Shefkën. Dy të parët mësuan violinën, kurse Shefka llahutën. Vëllezërit i dhanë dimension tjetër artit të të qarit. Prej Rushanit dhe Shefkës lindën muzikantë të talentuar, kurse Demka la pas 5 djem dhe 2 vajza: Danin, Sulejmanin, Bidon, Abazin, Sazanin, Adivien dhe Xhevrien. Që të gjithë të lindur për muzikë. Një armatë e tërë muzikantësh. Abaz Hajro me fisarmonikë u pagëzua si “babai” i serenatave korçare”. (Vepror Hasani, Abaz Hajro, babai i serenatave korçare).

Nga sa më sipër, rezulton se Korça në çdo etapë të jetës së saj, ka patur gjithnjë një Muço dhe një Qerime – këngëtarë brilantë, dhe një Ibrahim apo Abaz që shokon një qytet të tërë me gjenialitetin e vet muzikor. I fundit ishte Lulushi me klarinetë (1954-1990), për të cilin do të flasim një herë tjetër. Duket se ka ardhur koha, për një Muço, një Qerime dhe një Ibrahim tjetër, bëmat muzikore të të cilëve të shkruhen në kronikat vendase dhe të huaja. Dhe kjo nuk është e pabesueshme.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Niko Balli, kryetar i shoqatës dardhare “Shpresa”: Dardha turistike e Korçës, bukuri mahnitëse e jona

 

Niko Balli, kryetar i shoqatës dardhare “Shpresa”:

Dardha turistike e Korçës, bukuri mahnitëse e jona

Tashmë jemi duke pritur mysafirët për festimin madhështor që ndodh në Dardhën turistike në Korçë (1624-2025), - rrëfen kryetari i shoqërisë Dardhare “Shpresa”, Niko Balli. Më 16 gusht Ditën e festave të Shën Marisë do të mblidhen të gjithë këtu.

 Mysafirët nga shumë vende të botës, edhe emigrantët, kudo të ndodhen, bëjnë t'i kemi të pranishëm. Historia e Dardhës është një libër i madh, shpalosja e tij duket sikur nuk ka fund. Pjesë të historisë së saj mahnitin gjithëkënd. Shumëkush mëson që të reja që deri më sot nuk kishte ditur. Dardha mbetet për fshatin Korçën e mikpritjes së historisë së madhe, e prirur për arsimin dhe dijen. Gjithçka që sheh aty të magjeps, mbetet e paharrueshme, brezat e rinj të rinj të mësojnë mbi vlerat e banorëve të Dardhës, vendlindjes së tyre; 16 gushti çdo vit shndërrohet në madhështi, festë e gëzim. 

Dardha e adhuruara e të gjithëve

16 gushti është dita e themelimit të fshatit turistik të Dardhës, tashmë ka mbetur edhe shumë kohë, vendas dhe të huaj nga shumë vende të botës po përgatiten në fshatin më të bukur turistik të kësaj zone dhe të gjerë. Deri më sot është bërë shumë për këtë fshat të bukur me njerëzit e njerëzve dhe punëtorëve, të cilët nga zanafilla e deri më sot kanë mbetur dhe do të vijojnë të mbeten mikës, patriotë dhe njerëz të dashur. Dera e shtëpisë së tire është e hapur në çdo kohë. Dardha u themelua më 16 gusht 1624. Dardha ndodhet 20 km në juglindje të Korçës, në kokën e trupit 1,344 metra mbi nivelin e detit, mes kodrave të Shën Pjetrit, Shkëmbit të Vjeshtës dhe Kodrave të tjera. Klima është ideale, ajri i pastër, i pasur me oksigjen, bukuria madhështore mahnit këdo. Gjatë dimrit mund të ushtrohesh në sportin e skive, ndërsa në verë mund të soditësh bukuri përrallore. Mikpritja e dardharëve është dinjitoze. 

Dardha, gjithënjë mikpritëse

Festa e Dardhës është e madhe, e bukur, e pafund, mahnit gjithkënd, befas të zbulon më të reja. është mikpritëse, ka histori të madhe   priret drejt arsimit, kulturës dhe dijes. Kryetarit të Shoqatës Dardhare “Shpresa”, Niko Balli nuk i ka munguar, dhe kjo bëhet e mundur të ndihmës false të drejtuesve të politikës së qarkut të Korçës Niko Peleshi, kryetarit të Bashkisë Korçë, Sotiraq Filo, nga personalitetet e Këshillit të Korçës. Gjergji Konda, Adriana Stefani dhe Dardha të tjera me banim në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, po kështu s'mund të harrojmë stafin e përkushtuar të kryetarit të Bashkisë Korçë, Sotiraq Filo. Dhe kjo arsyeja që Dardha është magjiplotë në çdo kohë, në dimër në verë pranvera e mbulon me blerim, vjeshta me ngjyra të larmishme, me ngjyra të larmishme, me ngjyra të larmishme, me bukuri, me bukuri, dielli me shkëlqim, aq sa i ngjason një margaritar. Tashmë Dardha mbush 400 vjet jetë, ajo u themelua të ikurve, që nga ajo që përndiqeshin nga qeveria e tij sepse nuk donin të ndryshonin fenë.  

 

Dardha me shkollë që nga viti 1768

Në vitin 1768 në Dardhë dhe çel shkolla e parë, në vitin 1800 nisi të përmendej për përpunimin e drurit, shajakut dhe kostumeve të bukura, spikati vitet 1913-1916; në këtë kohë Dardha kishte filluar në 500 shtëpi, kishte 3 kisha:  të Shën Thanasit, të Shën Gjergjit dhe të Shën Pjetrit. Në ditën e festës së Shën Marisë dhe Shën Pjetrit në Dardhë të ftuarit nga ana e anës; Shën Maria festohet më 16 gusht, e Shën Pjetrit në kishën e Shën Pjetrit, e cila ngrihet mbi një shkëmbohet, mes një pylli të bukur, ku ndizet vallë tradicionale. Dardharët me kostumet e tire tradicionale kuq e zi dhe brez argjendi i japin hijeshi festave, e bëjnë atë të jetë e paharrueshme. Ushqimet dhe gatesat janë të shumëllojshme, nuk mungojnë turshitë, rakia e kumbullës së egër me shije të veçantë të zjerë dy herë.

Veshja e varrit dardhare, unike

Gratë dardhare çdo të kremte mbanin xibunin, veshjen tradicionale të fshatit, kurse ditën e martesës visheshin me fustan të bardhë, gjithashtu kishin edhe rrobat që ua sillnin nga mërgimi, por xibuni ishte veshja e preferuar e tyre. . . Xibuni qepej në Dardhë, përdorej nga pak edhe në fshatrat Sinicë dhe Qytezë. Sipas Sotir Laços dhe Sotir Panit koleksionistë të vjetër, xibuni kishte nisur të preferohej që para shekullit XIX. Ishte veshja e mirënjohur e vendit. Vallja dardhare nuk mund të kërcehej prej grave pa u veshur me xibun, kurse burrat parapëlqejnë veshjen evropiane. Gratë dardhare me xibun u fotografuan nga Thimi Raci me një kujdes të veçantë artistik. Për herë të parë në vitin 1931, fotografuan 10 çifte. Ata që u fotografuan nga Amerika, të cilët ishin fotografuar edhe në studio prestigjioze. Për realizimin e fotografimit ishte bërë prerja (caktimi) i ditës, zgjidhnija e vendit caktimi i orës, por caktimi i veshjeve ishte më i vështiri sepse “ata të Amerikës”, parapëlqejnë kostumet evropiane, kurse fshati i tire kishte veshjen e tij karakteristike për meshkujt, që quhej “mandio”. edhe vallet kërceheshin nga valltaret e veshura me xibun, veshjet tradicionale të fshatit, një ditë e martesës e ndërronin me fustanin e bardhë.

Dardha me 100 burime, oborret me lule

Shtëpitë e Dardhës janë karakteristike, të bukura, mbuluar me plloça guri të hirta, portat me motive artistike, oborret me lule, rrugët me kalldrem; nuk mungojnë hotelet bashkëkohore, as muzeu ku shpaloset historia e një fshati të regjistruar në mbarë vendin, dhe si shtëpitë e reja e të bukura me kushtet të mira të cilat nga vizitorët e shumtë, nuk mungojnë si restorantet; gjithashu ekzistojnë edhe shtëpia e dikurshme e pushimit, tashmë si hotel dhe restorant. Në Dardhë është edhe dy komplekse të mëdha turistike moderne me kapacitete të mjaftueshme të akomoduese; njeri prej tire ndodhet në hyrje të luginës ose në hyrje të fshatit; tjetri në qendër të Dardhës. Por hoteli që ndodhet është “Hotel Alpin Dardha”, sipas strukturës alpine. Dikur në fshat numëroheshin 100 burime, banorët i kishin shndërruar në çlodhjen e tyre që udhëtarët e lodhur nga rruga të gjenin freski, të shuanin etjen dhe të çlodheshin pranë tyre; banorët e Dardhës si shpërblim merrnin bekimin prej tyre.

Dardha u vizitua edhe nga princesha Maxhide Zogu

Gjatë kohës së saj në Dardhë, ndër të tjera, princesha Maxhide Zogu tha: “Ju çfaq turistike kënaqësinë t'Eme për inisjativën e Shoqërisë vetëm “Shpresa”, e cila fillon me anë të botimesh t'ilustroj bukuritë e katundit Dardhë. mund të zhvillojnë industritë e ndryshme, të cilat ndikojnë në ardhjen e tyre t'onë. Dardha për virtytet e saja klimaterike, për bukuritë që natyra i ka dhuruar me bujari të plotë, për kostumet e saja sugjestive, meriton të bëhet një qendër e vërtetë me rendësi. Jam e sigurtë se inisjativa e juej do të kurorëzohet nga suksesi i dëshiruem dhe një sasi e madhe e shqiptarëve, të cilët bëjnë për të veruar nuk janë të hueja, do të mësojnë se në Atdheun t'onë gjinden vise shumë ma të bukura”. Në deklarimin e princeshës Mazhide bie në sy: “Kjo inisjativë duhet të jetë shëmbull, sidomos për Bashkitë e ndryshme të Mbretnisë”, sepse Dardha ishte një shembull i shkëlqyer.

Lasgush Poradeci dhe Asdreni i kënduan Dardhës

Për Dardhën shkruajtën me përkushtim Lasgush Poradeci dhe Asdreni; shkruaj edhe për klimën, natyrën, bukurinë, vlerat turistike dhe kurative. Tashmë në Dardhë funksionojnë dy hotele me restorantet ku gatuhen gjellë karakteristike, ndërsa pritet edhe ndërtimi i një hoteli të tretë modern, mjaft i pëlqyer mbetet edhe hoteli i Pandi Batellit, shumëkush e shijon si hotel të parë. Dardarët ishin të prirur për dije. Në vitin 1888, ishte fshati më i madh i krahinës së Korçës me 1454 banorë; numri i shtëpive të fshatit ka ardhur në 400. Drejtë Dardhës edhe banorë të Sulit, (nga krahina e famshme e Marko Boçarit), nga Voskopoja e djegur, nga Bozdoveci e Linotopi, nga Lerishta, Qinami etj. Më pas mësynë edhe njerëz të tjerë   me synimin për të qenë të lirë

Turistët shkojnë edhe dyherë në vit

Nëse mbërrin në Dardhë mund të akomodohesh në shtëpinë që ty të pëlqen më shumë, sepse të gjitha janë të bukura, unë kam komode dhe mundësi zgjedhjeje. Gatimet janë shumëllojshme, si: kërnackat, oshmaret, mishi i pjekur, produktet e zgarës etj. Skipista e Dardhës është 1.5 km gjatë, 70 me gjerësi dhe funksionim të plotë. Vijon të mbetet një ndër aspektet më të rëndësishme të Dardhës. Për të gjitha këto ka vizitore që shkon në Dardhë edhe dy herë në vit, sepse Dardha është e bukur në çdo vend. Ay mund të shohosh shushurimën e pyllit, këngën e zogjve, freskinë e pranverës, ansamblin e luleve, ngjyrat ekzaltuese të Gurit të Vjeshtës, gjeshtenjat e pjekura etj, etj.

Eva Millona bijë e Dardhës Dardharja, Eva Millona, gruaja e parë shqiptare në administratën amerikane

Që nga dita e përhapjes së lajmit, vjen e Eva Millonait – vijon rrëfimin e vet, Niko Balli, – kryetar i shoqërisë së mirënjohur dardhare “Shpresa” nuk po mbetet banor i Dardhës pa i dërguar, Eva Millonait urimet më të mira dhe përshëndetje më të ngrohta. Tashmë ata dinë gjithçka për këtë dardharë të shquar. Kontributi i Eva Millonait mbetet i mirënjohur edhe në Komisionin Amerikan për të Drejtat Civile, Këshillin e Këshillit të Guvernatorit të Masaçuset për Refugjatët dhe Emigrantët, Këshillin e Prokurorit të Përgjithshëm për Amerikanët e Ri dhe Bordin Këshilldhënës për Zyrën e Kryetarit të Bashkisë së Bostonit për Avancimin e Imigrantëve. Shumëkush prej dardharëve, kujton çmimet e të gjithë bijës së tire për avokatinë dhe udhëheqjen e saj, përfshihen në prestigjioz 2009 Outstanding American by Choice nga Shërbimet e Shtetësisë dhe imigracionit të SH.BA, dhe Çmimin e Drejtësisë Sociale të Bankës Ëainëright 2010.

Respekti për të vdekurit, siguria për të gjallët

Një histori tjetër e veçantë për fshatin Dardhë vjen nga viti 1913 nga koloneli Lodeëijk Thomson (1869-1914), i cili bashkë me një oficer tjetër të lartë, të përzgjedhur nga Mbretëria e Hollandës për një mision 3-vjeçar në fshat, zbritën në Vlorë më 10 nëntor 1913, dhe në atë ditë më pas, ata që ishin në kufi. shqiptar, ndaluan tek “Çezma e Vishnjës”. Në këtë çast i pari i tire nisi t'i vështronte i habitur varrezat e fshatit; ato kishin një rregullsi dhe bukuri mbresëlënëse në sistemin e tyre; një prej vartësve të tij iu afrua dhe i tha: “Zoteri, po afron mbrëmja dhe rrugët janë jo të sigurta, duhet të arrijmë Korçën, dhe na duhen 3 orë”.

Koloneli Thomson e pa vartësin e tij dhe i respekton shenjën e varrezave: “Këta njerëz që respektojnë kaq shumë të vdekurit e tyre, do të dinë të na bëjnë dhe ne të gjallëve. Varrezat e hershme të fshatit ndodheshin pranë kishës së Shën Gjergjit që nga viti 1624. Transferimi i një vendi tjetër ndodhi në vitin 1938, por te vorreza e parë ishte shumë para eshtrave të të parëve të dardharëve. Shkëlqimi i Dardhës u zbulua gjatë viteve '30. Jeta e gruas dardhare ishte e gjallë, ajo ishte zonjë në kuptimin e vërtetë të fjalëve, diskriminimi i saj ishte i papranueshëm.