Çfare fshihet pas emrit Merkuri - Etimologji

Mërkurri është planeti më i vogël dhe më i afërt i Diellit nga tetë planetet e Sistemit Diellor, me periudhë orbitale rreth 88 ditë tokësore. Merkuri lëviz në orbitën e tij për rreth 116 ditë, kohë e cila është shumë më e shpejt se çdo planet tjetër. Planeti i Merkurit është një objekt shumë i shndritshëm, por është i vështirë të shihet sepse Dielli e pengon dritën e tij të duket qartë. Mërkuri mund të shihet vetëm në mëngjes ose në muzgun e mbrëmjes.

Gjithashtu Merkuri ka orbitën më ecentrike (jashtëqëndrore) nga të gjitha planetet, në në një kënd 7 gradë me planin e orbitës së Tokës, shpejtësia më e madhe e planetit është kur ai ndodhet afër perihelit. Si rezultat i udhëtimit transit të Merkurit (udhëtimi transit quhet kur Mekuri kalon midis Diellit dhe Tokës ai duket si një pikë e zezë që lëviz në sipërfaqen e Diellit) ndodh një fenomen i rrallë që përsëritet mesatarisht një herë në shtatë vjet.

Merkuri është një nga katër planetet tokësore (të ngurtë) në Sistemin Diellor, dhe ka një strukturë shkëmbore, ku hekuri dhe titani mund të gjenden me shumicë, sipërfaqja e Merkurit duket si hëna e Tokës, ajo është e mbuluar me vrima të cilat quhen kratera të ndikimit “Craters” të bëra nga gurë që bien nga hapësira shkëmbinjtë aty bienë me shpejtësi të madhe mbi Merkur duke krijuar kështu kratere mbi sipërfaqen e tij, ditën Merkuri është shumë e nxehtë, ndërsa natën bëhet shumë i ftohtë.

Në mitologjitë e lashta pellazge ky planet për shkak të shpejtësisë së tij dhe gjithë vetive që lexuam me sipër ai u quajt, “Lajmëtar i perëndive, i shpejtë – fluturues” ndërkohë romakët e quajtën atë: “Ermes” – (Ἑρμῆς). Romakët besonin se perënditë dhe perëndeshat ishin përgjegjës për gjithçka në Tokë dhe në fakt kishin të drejtë.

Në fjalorin e botimit më të fundit grek: Etymologiko Lexiko Archaias Ellinikis Maios 2009 – Aty gjejmë dhe shpjegimin e emrit: Ἑρμῆς; Merkur.

I hedhim një sy këtij shpjegimi etimologjik dhe ai thotë:

Mercury. Etimologjia e tij është e panjohur. Mund të jetë e afërt me luginën, ἕarmax (= grumbull gurësh) nga grumbulli i gurëve që godasin e stivosen mbi trupin e Merkurit gjatë rrugës në udhëtim.

Ky është Merkuri – Hermesi, zot i lajmëtarëve, kujdestar i udhëtarëve dhe kufijve përgjegjës për gjithçka në Tokë

Shpjegimi etimologjik mbi këtë emërtim “Merkur” duket në fakt nga më i sakti, aq sa shpesh herë të shkon në mendje si ka mundësi që të parët tanë 'Paganët - Pellazgë' e njihnin kaq mirë hapësirën përreth nesh, trupat qiellorë yjet planetet astrologjinë, por jo vetëm kaq, ata e dinin fort mirë se Merkuri ishte planeti – perëndi që priste grumbullonte dhe pengonte ende sot rrënien e gurëve masivë-shkëmborë mbi planetin Tokë, ndaj aq bukur e domethënës e quajtën dhe i vunë emrin “Mergur”- Merkur.

Gjithashtu lexuam se vet planeti Merkur është nje nga planetet më të “gurtë” ku hekuri dhe titani gjendet me shumicë, pra vet planeti Merkur është një planet i fortë, Gur i shndritshëm; “mer-mer; Mer gur = Gur i bardhë”, këtu duke patur parasysh rrënjën e lashtë shqipe fjalën: Ar = i shndritshëm rreze “ar/të” prej saj kemi fjalët i/e Artë; Më i art’ M‘ar> Mârmar ~Mermer = i bardhë i shndritshëm, për këtë po sjellim edhe disa shembuj të tjerë në gjuhën shqipe fjala: Ditë quhet ashtu sepse ka kuptimin e Dritës së B’ar-dhë – dritë, e njëjtë kjo edhe tek gjuha greke: Mera = Ditë dhe Mar/mar-a = Mermer, në fakt edhe emri Mari (virgjeresha Mari) u quajt e bardhë e pa ndotur e pa mëkat, ashtu fiks si tek emri; Mariam; Meriam = amë, mëmë e bardhë, gjithë emrat e vendbanimeve me emrin “Marijan” tregojnë lartësi – bardhësi. [“i m’bir i zotit”]

Duke patur parasysh barazvlerën e shkronjave (k =t) (actor; attore) emri Merkur na jep ende një kuptim të ri brenda vetive të tij si rruajtës i kufijve, kujdestar i udhëtarëve, detyrë e tij është të mbrojë përplasjen e gurve massivë shkëmbor në tokë, në rrugë e sipër atij i duhet të vrapojë të marrë “turrë – Vrull” për ti kapur gurët në kohën e duhur ti grumbullojë ti ndezë e ti shkatërojë, ky është: “Hermesi” hermetic, “Martir”, Mer/kur, gurmer, rrugë-mer; 'mertur – mer vrull', i bardhi Mergur – Merkur. {Shën Mërtiri, për nder të tij]

Shpejtësia më e madhe e planetit Merkur ku ai mer vrrull mer “Turr” është kur ai ndodhet afër perihelit dhe si rezultat i udhëtimit *transit të tij ai “here-here”, njëherë në 7 vjet mbetet udhëton, “përmes”, në mes, midis Tokës dhe Diellit, gjatë kësaj kohe ai shfaqet duket si një pikë e zezë që lëviz në sipërfaqen e Diellit, në këtë rast kemi të bëjmë me emrin e tij “Hermes” por jo vetëm: Etimologjia dhe origjina më e hershme e emrit Hermes është gjendur tek shkrimi micenean * hermāhās; e-ma-a2 (e-ma-ha).

Në gjuhën greke ky emër i Hermesit, gjendur tek shkrimi i linerit B (silebolik) përshtatet i shkruar “ἕρμαξ”- fjalë kjo të cilën do e gjeni edhe tek origjinali në fjalorin etimologjik të fjaleve të lashta greke, kjo fjalë në gjuhën shqipe dhe në gjitha gjuhët e tjera shqiptohet, “ἕρμαξ = ermax – ermaks” fjalë kjo; paragreke, ku shumë studiues të huaj e barazojnë me fjalën “muranë” – i murtë; i gurtë gurmbledhës, dhe kanë të drejte ndërsa në proto-shqipe ky emërtim jep serish të njëjtin kuptim: Ermax = Skamer, “skam(b)er” nga ku lind edhe fjala Shqiponje e gjuhës së sotme shqipe.

Eshtë folja shqipe: 'Mer + Gur' ajo që bën të mundur zberthimin etimologjik të këtij emërtimi nga më të lashtët​

Në fjalorin e gjuhës shqipe kemi:

TURR m. Vrull; hov. Turr i papërmbajtur. Mori turrin. Ia preu turrin. U hodh (u lëshua) me turr. Hyri me turr.

TRANSIT m. 2. përd. ndaf. Kalimthi, duke qëndruar pak kohë në një vend gjatë udhëtimit për në një vend tjetër. Jam transit. Udhëton transit.

Këtu kemi nga origjinali grek shpjegimin e fjales Ermes:

Ἑρμῆς. Ἄγνωστη ἡ ἐτυμολογία του. Ἴσως νά εἶναι συγγενικό μέ τό ἕρμα, ἕρμαξ (=σωρός πέτρες) ἀπ’ τό σωρό πέτρες πού στοίβαζαν γύρω ἀπ’ το ἄγαλμα τοῦ Ἑρμῆ στούς δρόμους.

​

Aleksander Hasanas

Gjuha Shqipe - Etimologji

Refer:​

Mycenaean Greek and Linear B​

/en.wikipedia.org/wiki/Hermes​

http://www.fjalori.shkenca.org/​

ETYMOLOGIKO LEXIKO ARCHAIAS ELLINIKIS MAÏOS 2009​

Kush ishin "Achetaten dhe Achenaten" - ?

    Në mitologjinë e lashtë egjiptiane Ateni (ose Atoni, egjiptiane e lashtë: jtn ) simbolizon diskun e Diellit, dhe fillimisht i njohur si një aspekt i zotit Ra. Ateni i perëndishëm është fokusi i fesë monoteiste të Aten-izmit të themeluar nga Amenhotep IV, i cili më vonë mori emrin Akhe/naten (vdiq rreth vitit1335 pes) në adhurimin dhe njohjen e Atenit. Në poemën e tij " Himni i Madh në Aten ", Akhenaten e lavdëron Atenin si krijues, dhënës të jetës dhe ushqimi i shpirtit të botës. 

    Referenca e parë e njohur për Aten ‘diellin-disk’ si një hyjni është e njohur në Historia e SINUHE nga dinastia e 12 , në të cilën mbreti është përshkruar si Perëndi në rritje në qiej dhe bashkimin me diellin-disk,  trupin hyjnor me krijuesin e saj. 

Sipas analogjisë, termi "aten argjendi" përdorej për t'iu referuar Hënës.

 

    Ateni diellor adhurohej gjerësisht si një zot në mbretërimin e Amenhotep III , kur u përshkrua si një njeri tepër guximtar se Ra. Në sundimin e pasardhësit të Amenhotep III, Amenhotep IV, Ateni u bë perëndi qendror i fesë shtetërore egjiptiane dhe Amenhotep IV ndërroi emrin e tij në Akhenaten për të reflektuar lidhjen e tij të ngushtë me hyjninë e re supreme.

    Titulli i plotë i zotit Akhenaten ishte "Ra-Horakhty i cili gëzohet në horizont, në Emrin e tij si Drita që është në diskun diellor". Ky emër i gjatë shpesh u shkurtua te Ra-Horus-Ateni ose vetëm Ateni në shumë tekste, por zot i Akhenaten ngritur në supremacinë konsiderohet një sintezë e perëndive shumë të lashtë të shikuara në një mënyrë të re dhe të ndryshme. Zoti gjithashtu konsiderohet të jetë mashkullor dhe femëror në të njëjtën kohë. I gjithë krijimi mendohej të dilte nga perëndia dhe të ekzistonte brenda zotit. Në veçanti, zotu nuk ishte përshkruar në formë antropomorfike (njerëzore), por si rreze të dritës që shtriheshin nga disku i diellit.

    Gjatë periudhës Amarna, kjo sintezë u pa si burim i padukshëm i energjisë së perëndisë së diellit, nga të cilat manifestimi i dukshëm ishte Ateni, si disk diellor. Studiues të tjerë e quajnë këtë si fenë heno/theiste.

    Emri i Atenit shfaqet në dy, forma duke sjellë implikime mbretërore në kuadrin rreth emrit. Disa e kanë interpretuar këtë duke nënkuptuar se Akhenaten ishte mishërimi i Atenit, dhe adhurimi i Atenit është adhurim direkt i Akhenaten; por të tjerët e kanë marrë këtë si një tregues të Atenit si sundimtari suprem edhe në mbretërimin aktual mbretëror.

    Parimet e fesë Aten u regjistruan në muret e varrit shkëmbor të Akhetaten. Në fenë e Atenit (Atenizmi), nata është një kohë për t'u frikësuar.  Puna bëhet më mirë kur dielli, Ateni, është i pranishëm. Ateni kujdeset për çdo krijesë, dhe krijoi një lumë të Nilit në qiell (shi) për sirianët. Ateni krijoi të gjitha vendet dhe njerëzit. Rrezet e diskut të diellit vetëm i japin jetën familjes mbretërore; të gjithë të tjerët marrin jetë nga Akhenaten dhe Nefertiti në këmbim të besnikërisë ndaj Atenit.

Ekziston vetëm një shembull i njohur i Aten-it duke folur ", tha nga "Aten i Gjallë": rrezet e mia ndriçojnë ..."

Akhenaten nuk e përfaqësonte veten si një zot, por si bir i Atenit, duke zhvendosur metodat e mëparshme të faraonëve që pretendonin të ishin mishërimi i Horusit. Kjo kontribuoi në besimin se atenizmi duhet të konsiderohej një fe monoteiste ku "ateni i gjallë, përveç të cilit nuk ka tjetër, ai ishte i vetmi zot".

    "Himni i Madh në Aten" i shkruar sikur Akhenaten është ai që flet, por është e diskutueshme nëse ai vetë e shkroi atë apo jo.

Gratë e Elitës ishin të njohur për të adhuruar Atenë në tempuj të hijes së diellit në Akhetaten.

    Në adhurimin e Atenit nuk u krye shërbimi i përditshëm i pastrimit, vajosjes dhe veshjes së imazhit hyjnor. Temja u dogj disa herë në ditë. Himne të kënduara për Aten ishin të shoqëruara me muzikë harpë. Ceremonitë e Atenit në Akhetaten përfshinin ofrimin e ofertave Aten me një goditje të shpejtë të skeptrit mbretëror.

    Ateni është një evolucion i idesë së një perëndie të diellit në mitologjinë egjiptiane, duke nxjerrë shumë konceptet e tij të fuqisë dhe përfaqësimit nga Perëndia më i hershëm, por duke u ndërtuar në krye të fuqisë që Ra përfaqëson. Ateni mbajti fuqinë absolute në univers, duke përfaqësuar jetën duke i dhënë forcë dritës botës dhe duke u bashkuar me konceptin dhe perëndeshën Maat për të zhvilluar përgjegjësi të mëtejshme për Aten përtej fuqisë së vetë dritës. 

    Ateni përshkruhet duke u kujdesur për njerëzit përmes Akhenaten nga duart e Atenit që shtrihen drejt mbretërive, duke u dhënë atyre ankhs që përfaqësojnë jetën që i është dhënë njerëzimit përmes Aten dhe Akhenaten. Në Himnin e Atenit të Akhenatenit, një dashuri për njerëzimin dhe Tokën përshkruhet në mënyrën e Atenit:

    "Aten përulet poshtë, pranë tokës, për të parë krijimin e tij, ai merr vendin e tij në qiell për të njëjtin qëllim, ai lodh veten në shërbim të krijesave, ai shkëlqen për të gjithë ata, ai i jep atyre diell, dhe i dergonte ata në Shu fëmija i palindur dhe zogjtë e foshnjës janë të kujdesshëm dhe Akhenaten i kërkon babait të tij hyjnor që 'të ngrejë' krijesat për hir të tij, në mënyrë që ata të mund të aspirojnë në gjendjen e përsosmërisë së atit të tij Aten.

Egjyptologët e kanë shprehur fjalën ndryshe si Aten, Aton, Atonu dhe Itn.

Ref.

1. ^ Jump up to:^a b Wilkinson, Richard H. (2003). The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt. Thames & Hudson. pp. 236–240
2. ^ M. Lichtheim, Ancient Egyptian Literature, Vol.1, 1980, p.223
3. ^ Fleming, Fergus, and Alan Lothian (1997). The Way to Eternity: Egyptian Myth.Duncan Baird Publishers. p. 52
4. ^ Jan Assmann, Religion and Cultural Memory: Ten Studies, Stanford University Press 2005, p.59
5. ^ M. Lichtheim, Ancient Egyptian Literature, Vol. 2, 1980, p. 96
6. ^ Dominic Montserrat, Akhenaten: History, Fantasy and Ancient Egypt, Routledge 2000, ISBN 0-415-18549-1, pp. 36ff.
7. ^ Brewer, Douglas J.; Emily Teeter (22 February 2007). Egypt and the Egyptians(2 ed.). Cambridge University Press. p. 105. ISBN 978-0-521-85150-3.
8. ^ Jump up to:^{a b c d e} Redford, Donald (1984). Akhenaten: The Heretic King. Princeton University Press. pp. 170–172. ISBN 978-0-691-03567-3.
9. ^ Bennett, John (1965). "Notes on the 'Aten'". The Journal of Egyptian Archaeology. 51: 207–209. doi:10.2307/3855637. JSTOR 3855637.
10. ^ Gunn, Battiscombe (1923). "Notes on the Aten and His Names". The Journal of Egyptian Archaeology. 9 (3/4): 168–176. doi:10.2307/3854036. JSTOR 3854036.
11. ^ Akhenaten and the City of Light. Cornell University Press. 2001. p. 8. ISBN 978-0801487255. Retrieved 15 February 2015.
12. ^ Perry, Glenn (2004). The History of Egypt. Greenwood Publishing Group. p. 1. ISBN 9780313322648. Retrieved 15 February 2015.
13. ^ Pinch, Geraldine (2002). Handbook of Egyptian Mythology. ABC-CLIO. p. 110. ISBN 9781576072424. Retrieved 15 February 2015.
14. ^ Goldwasser, Orly (2010). "The Aten is the "Energy of Light": New Evidence from the Script". Journal of the American Research Center in Egypt. 46: 163. JSTOR 41431576.
15. ^ Groenewegen-Frankfort, Henriette Antonia (1951). Arrest and Movement: An Essay on Space and Time in the Representational Art of the Ancient Near East. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. p. 99. ISBN 978-0674046566.
16. ^ "Aton". Britannica. Retrieved 27 November 2017.
17. ^ "Aten, god of Egypt". Siteseen Ltd. June 2014. Retrieved 22 December 2014.
18. ^ "History embalmed: Aten". 2014 Siteseen Ltd. Retrieved 22 December 2014.
19. ^ Pasquali, Stéphane (2011). "A sun-shade temple of Princess Ankhesenpaaten in Memphis?". The Journal of Egyptian Archaeology. 97: 219. JSTOR 23269901.
20. ^ Jump up to:^{a b c d e f} Freed, Rita E.; D'Auria, Sue; Markowitz, Yvonne J. (1999). Pharaohs of the sun : Akhenaten, Nefertiti, Tutankhamen. Boston: Museum of Fine Arts in association with Bulfinch Press/Little, Brown and Co. ISBN 978-0878464708. OCLC 42450325.
21. ^ Shaw, Ian (1994). "Balustrades, Stairs and Altars in the Cult of the Aten at el-Amarna". The Journal of Egyptian Archaeology. 80: 109–127. doi:10.2307/3821854. JSTOR 3821854.
22. ^ The ancient gods speak : a guide to Egyptian religion. Redford, Donald B. Oxford: Oxford University Press. 2002. ISBN 978-0195154016. OCLC 49698760.
23. ^ Erik., Hornung, (2001). Akhenaten and the religion of light. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press. ISBN 978-0801487255. OCLC 48417401.
24. ^ See: Collier, Mark and Manley, Bill (1998). How to Read Egyptian Hieroglyphs: 2nd Edition. Berkeley: University of California Press. p. 29.