Pasqyrat etruske flasin shqip (deshifrim)

Herkule u “NIAL”

Herculi, që prej epokës së antikitetit, është i njohur si një nga figurat më popullore mitike, i forti i të gjithë njerëzve, më i fortë se shumë perëndi të tjera , faktori vendimtar në triumfin e zotave të Olimpit për të fituar betejën e tyre me gjigandët. Ai ishte bir i fundit i vdekshëm i Zeusit dhe është i vetmi njeri i lindur nga një grua e vdekshme për t’u bërë zot pas vdekjes së tij!

Herkuli është një nga heronjtë më të njohur në mitologjinë e lashte antike.

Jeta e tij nuk ishte e lehtë, ai duroi shumë sprova dhe realizoi detyra shumë të frikshme pas vrasjes se fëmijëve dhe gruas së vet për shkak të xhelozise së Herës dhe magjisë krijuar prej saj me qellimin për të parandaluar që Herkuli, bir i të dashurës së bashkëshortit të saj Zeus të bëhej sundimtar i Mikenës.
Apollo e kuptoi që krimi i Herkulit nuk ndodhi për faj të tij, pasi veprimet hakmarrëse të Herës nuk ishin sekret tashmë. Dhe për këtë ai urdhëroi Herkulin të kryente 12 punë heroike për mbretin mikean Euristeu, por shpërblimi për vuajtjet e tij ishte një premtim se ai do të jetonte përgjithmonë në mes të perëndive në malin Olimp, 

Pra nëpërmjet këtyre punëve ai do të falej dhe do të arrinte pavdekësinë.

Pikërisht kjo skenë e ringjalljes pas plagosjes së Herkulit në ndeshjen e fundit që ai kryen për të rrëmbyer Cerberus-in, një qen me tre koka,  ai gjendet nga zanat e malit të cilat e ndihmojnë atë, duke i ofruar gjirin e tyre jetdhënës e risjellin në jetë të madhin Herkul, legjendari ynë mitologjik, gjendet tek kjo skenë mbi pasqyrë etruske, si një dokument i rrallë, shkruar pastër në gjuhën e më të parëve Etërve tanë, në gjuhën e vet pasardhësve bijë të Atit -Zeus, sepse i tillë ishte dhe vet Herkule …

Në këtë pasqyrë etruske Herkule është duke pirë gji tek Zana, kjo është një dhuratë e pavdekësisë, pasi ushqyerja me gji është kryer nga Zana në prezencën e një hyjnie dhe kjo është padyshim një sqarim i kuptimit të vërtetë në këtë portret 
Kjo edhe sipas studiuesve italianë, të cilët dalin në përfundimin se në këtë skenë tek kjo pasqyrë etruske, Hercule ngjallet para se të ngjitet në pavdekësi, por sipas tyre aty ndodhen disa emra perëndish

Tinia, Uni, Thalna, Hercules, etj.

Por në fakt nuk rezulton e tillë këto pasqyra flasin shqip dhe aty nuk shkruhen emra perëndish vini re me kujdes tabelat e mëposhtme, ku shkrimi duket pastër dhe krejt e pamundur të gjesh shkruar fjalët: “Tinia”, “Uni” apo “Thalna” … më thoni ku janë ato???

Por çfarë shkruhet në të vërtet në këtë mbishkrim etrusk?

Vini re se në shkrimin ndodhur tek kjo pasqyrë, fjalët ndahen midis tyre pastër me anën e dy pikave (:) pra kjo jep mundësinë për tu lexuar në mënyre tepër korrekte dhe pa lënë fije dyshimi se mund të kesh gabuar në ndarjen dhe leximin e tyre.

Kjo skenë, është duke treguar momentin kur Herculi pas ngjalljes, niset për në Olimp, akti i ushqyerjes me gji (që do të thotë një lindje e re (V NIAL), është një simbol. Në rastin e Herkulit, lindja e tij e re, është një ringjallje. Pra kjo skenë tregon se si Hercule rikthehet në i pavdekshëm, qiellor dhe jep “lamtun” duke u nisur drejt Aurorës (KVANORA) se malit të zotave.
Kjo është më se e dukshme akoma dhe më e qartë tek portreti që do shihni më poshtë ku Herkule i shtrëngon dorën personit tjetër, përshëndetet pra dhe sipër tyre shkruhet pastër shqip fjala më tipike e tradicionale: LAMTV = LAMTU-mirë.

Pikë së pari më duhet të sqaroj se fjala “ZA”= JETE, JETON, i përket shqipes së vjetër që prej  Zanafillës së saj dhe pikërisht në gegërishte, (Za = Jetë), (ζωή ). Këtu po sjell dhe një shembull tjetër përsëri duke ju referuar dialektit Geg, aq shumë pranë gjuhës së vjetër shqipe por dhe më gjerë, nga fjala: *Zâ = Jetë” kemi fjalën tjetër pastër shqip: *Zâ-mer”, (Zë-mer) që do të thotë vendi nga ku mer “Zâ” baraz “Jetë” trupi i njeriut dhe gjithë gjallesat, përmend këtu edhe fjalën “Zemerek”, zemerek-u i orës i cili nëpërmjet kurdisjes i jep “Jetë” asaj,  ora punon bëhet e gjallë ajo lëviz, mer “Zâ”- Za- mer, akoma në zonat e veriut fjala “Zâ” njihet dhe është në përdorim të përditshëm e cila përdoret zakonisht kur duam të pyesim për dikë nëse ai është gjallë, në jetë, jeton.

Kur mbjellim një fidan të ri kujdesemi për të deri sa ajo të “zërë” të vijë në jetë. Zuri zâni rrënjë. 

Në gjuhën shqipe kemi edhe një fjalë tjetër kaq shumë në përdorim të përditshëm e cila ka për bazë apo rrënjë fjalën “Zâ” ajo është, të kam “Xhan” baraz kjo me “Jeta ime” sot kjo fjalë gjendet e huazuar prej gjuhës shqipe edhe në gjuhën turke ku mer dhe ka kuptimin të kam “Zâmer”, jo vetëm kaq e jo më kot Herkuli na shfaqet duke pirë gji prej “Zanave” në këtë pasqyre Etruske, sepse vetë emri i tyre “Zana” do të thotë: “Jete”, jap jetë, sjell në jetë, dhe këtu po përmend fjalën tjetër pastër shqip rrjedhë e fjalës “Zanë” pra kemi: “Zanat/çi” (arti-zan, arti-zanat) të cilët sjellin në jetë e u japin jetë veprave, dhe arteve të tyre etj.

Pra fjala “Zoi” është fjalë shqipe e jo greke në mos në të kundërtën këto pasqyra do quheshin po kështu Greke dhe jo Etruske, në se i referohemi gjuhës Latine fjala “Jetë” baraz “Vita” është shumë larg fjalës; “Zoi” shkruar në këtë pasqyrë.

Pas kësaj lexojmë me kujdes duke patur parasysh që shenja e shigjetës (ᛎ) vertikale ndodhur në reshtin e dytë është e barabartë me gërmën: “ᛎ = K” e mbyllur grykore (X) si  ch, [kh-ë] dhe gërma: D=R, tashmë të konfirmuara e të mirënjohura qysh më parë nga studiues vendas dhe të huaj se në krejt mbishkrimet etruske, shkronja ‘D’ lezohet ‘R’.     

Në tabelën që mban në dorë hyjnia shkruhet pikërisht kështu:

ECA: ZOEN: TPA: IKNAC: HEDCLE: VNIAL: CVANODA: SCE.

I marim ato me radhë, fjala e parë “ECA” lexohet E KA, për arsyen më të thjeshtë duke ju referuar vetë emrit të mitit tonë Herkule (HEDCLE) pra gërma: ‘C’ që ndodhet e shkruar aty shqiptohet ‘K’; HEDCLE = Herkule. Kjo na jep të (okejin) që edhe fjala e parë e këtij teksti tek kjo pasqyrë etruske i të njëjtit alfabet – shkruar  është fjalë shqipe pasi gërma ‘C” është e barabartë me gërmën “K” dhe ka kuptimin e fjalës shqipe njërrokshe “Ka”, të foljes unë kam, ti ke, ai ka – E KA jetën në vazhdimësi. {foljet ndihmese Kam dhe Jam].

Fjala e tretë në vijim: “TPA: IKNAC” ka kuptimin e fjalës së përbërë shqipe; “të pa-ikur“, ekzistente ku duket qartë rrënja e saj; ‘ik’ plus parashtesa e saj ‘pa‘ baraz; pa-iknas gërma ‘C‘ këtu mban kuptimin e vetë dhe si gërmë fundore e pashoqëruar me zanore, ajo shqiptohet; ‘S‘ madje nëse hulumtojmë dhe e studiojmë këtë fjalë “iknas” do të vëmë re se këtu ndodhet dhe origjina e fjalës greke “Sinechia = vazhdim-ësi” sinecia-sineqia (sin+ec, nis- ik, iknas).

Duke lënë pas emrin e Herkulit që besoj se nuk ka nevojë për shpjegim, dihet që aty lexon “Herkule” dhe kjo është e provuar në shumë tekste të tjera, ku gërma “D” në mbishkrimet etruske është simbol i buzëve gjendur tek hieroglifet egjiptiane dhe shpjeguar prej Thotit i cili e barazon atë me gërmën “R”, pra: HEDCLE = HERKLE – HERKULI.

Pas kësaj kalojmë tek fjala pas emrit të tij e cila është fjalë kyçe  e gjithë këtij teksti të shkruar: “VNIAL“
Pra pa u zgjatur më duhet tu them se Herkuli ashtu si në mitet romake dhe në ato greke pasi ndeshet me 12 detyrat, bëmat e tij dhe del fitimtar ai rifiton të drejtën e kthimit në i pavdekshëm dhe ky veprim mendoj se na jepet qartë nga vetë autori i këtyre pasqyrave nëpermjet skenës ku Herkuli është duke pirë gji nga zanat e malit, ku ai fiton ringjalljen e vet, dhe pikërisht aty shkruan:  “HEDCLE VNIAL”

“HERKULE U NGJALL”  më duhet tu kujtoj se kjo fjalë magjike: “UNIAL = UNJALL” përdoret krejt e pandryshuar akoma në ditët e sotme në rrethinat përreth Shkodrës dhe më gjerë, këtu fjala “u-ngjall” ka kuptimin e fjalës; “u ringjall”, dhe pa dashur të bëj krahasim midis Herkulit dhe Krishtit por thjesht si ilustrim po sjell urimin që përdoret në festën e Pashkëve, pra të gjithë të krishterët urojnë: “Krishti u ngjall, vërtet u ngjall” dhe ne nënkuptojmë ringjalljen e tij dhe jo ngjalljen, ashtu si dhe ringjalljen e Herkulit në këtë mit.

Fjala: UNJALL – U NGJALL ka për origjinë fjalën “Ngjisje” “risi” kjo fjalë “UNIAL”, nuk i përgjigjet dhe nuk egziston në asnjë gjuhë tjetër, po ashtu dhe në atë Latine pra edhe kjo fjalë etruske i përket gjuhës tonë shqipe.

Ku shkon Herkuli pas ringjalljes së tij?
Po, sipas të gjitha gojdhënave dhe shkrimeve thurur për mitin më popullor të Herkulit ai niset drejt “aurorës”, qiellit kurorës së malit të zotave për të mos u kthyer kurrë më në tokë ai tashmë është “qiellor i pavdekshëm” dhe kjo gjendet brenda fjalës “KUANORA” SCE, që do të thotë; “kthim prapa Ske”.

Këtu po përmend disa fjalë që tregojne se fjala “O’RA” njëkohësisht dhe emërtimi i perëndisë më të lashtë “egjyptiane” “Ra“, tregon lartësi, “A’UROR” qiellin, kemi orët e malit, ortek, orikum, orakull, URA, (urano), etj shumë të tjera por ajo që dua të sqaroj këtu është fjala “Anë – anon” anonte nga njëri krah deri në rrëzim, përtokë, në “Tokën – Anë” po jap një shembull, kur duam të kthejmë diçka në “ANEN” tjetër pra në të kundërtën, psh. këthehu nga “ANA” e majtë në ‘ANEN” e djadhtë, pra në anën tjetër, kthehe fletën në anën tjetër, këtu mundem tu sjell një fjalë tjetër e njohur si greke, me kuptim të pastër shqip: “ana-pulla” që do të thotë kethehu mbrapsht nga udha (ana p’ulla) në anën tjetër, në drejtim të kundërt të udhës për ku je nisur. (ull-ë – ulise; udhë – Odhise).

Më duhet tu kujtoj këtu fjalën “Ankimim” prsh. Kur duam të rikëthejmë të drejtën në anën tonë këthim prapa të vendimit gjyqësor etj.

E tashmë i rikthehemi fjalës: “CVANORA” SCE.
“Ku an ora”  “AN/O/RA” SCE do të thotë = PRAPA SKE dhe Herkule do të mbetet i pavdekshëm i përjetshëm në qiell , në “Orais” dhe “anim“, kthim prapa për në tokën Anë më ska. Theksoj edhe njëherë se ky tekst në origjinal korrespondon me gjuhën e vjetër shqipe:

E KA: ZOIN: TË PA IKNAS: HERKULE: U NIAL: KU ANORA SKE

Në shqipen e sotme ajo pothuajse mbetet e njëjta e pandryshuar:
E KA JETEN TË PA IKNAS (të paikur, të pandërprerë, i pavdekshëm) HERKULE U-NGJALL (uniall) KU AN ORA SKE , ku a’rron = vdekje ske, (kthim prapa në tokësor më ske).

Mjaft qartë e bukur vjen figura e dytë ku në skenë kemi përsëri figurën e Herkulit duke shtrënguar duart me dikë tjetër. Herkuli në këtë pasqyrë është duke na lënë lamtumirën para se të largohet përgjithmonë drejt malit të zotave në Olimp tashmë i pavdekshëm. Kjo skenë dhe shkrimi i shkruar në këtë pasqyrë tregon edhe njëherë se pasqyrat etruske flasin shqip, sipër në figurë shkruhet: “HEDCLE LAMTV“ e kushdo studiues vendas apo i huaj duke u mbështetur në fjalorin etrusk e pa iu devijuar asaj nuk mundet ta lexojë dot ndryshe fjalën: “LAMTU“

Baraz kjo me fjalën më tipike shqiptare “Lamtumirë” e cila përdoret akoma edhe sot në të sotmen gjuhë letrare shqipe, në rastin kur dikush largohet për një periudhë kohore të gjatë ose përgjithmonë.

Këtu duhet të kemi parasysh se gërma “V” lexohet dhe ka vlerën e gërmës “U”, pra themi se në gjithë tekstin e mësipërm, ne të dy pasqyrat Etruske paraqitur më lart, mjafton ti lexojmë ato në mënyrë korrekte gërmë pas gërme edhe pa i shpjeguar ato fjalë për fjalë, nuk kemi bërë asgjë tjetër por i kemi lexuar e kuptuar ato në gjuhën shqipe, ashtu si vetë autori kaq bukur i ka drejtshkruar, nuk mundesh ti shmangesh dot të vërtetës, aty gërmëzohet, shkruhet e lexohet shqip dhe vetëm shqip.

http://2lonline.com/category/lajmet/article-page.php?id=9260

Aleksander Hasanas
Korçë më 13 -8 -2016
===============================================

---

Për kureshtarët më poshtë gjenden të shkruara 12 detyrat që ju ngarkuan Herkulit si dhe fitoren e pavdekësise së tij.

1 – Luani i Nemeas. Në fillim Apollo e dërgoi Herkulin në kodrat e Nemeas për të vrarë një luan që terrorizonte njerëzit e rajonit. Herkuli e mbyti atë në shpellë.
2 – Gjarpri i Lernas. Më pas, Herkuli udhëtoi në qytetin e Lernas për të vrarë Hidrën me 9 koka, një lloj gjarpri helmues që jetonte nën ujë.
3 – Derri në malin Erymanthus. Herkuli përdori një rrjetë gjigande për të kapur derrin e egër që hante njerëz në malin Erymanthus.
4 – Drenusha e Artë. Më pas Herkuli nisi misionin për kapjen e kafshës së shenjtë të perëndeshës Diana, një drenushë të artë.
5 – Plehrat e Augeas. Detyra e pestë e Herkulit ishte të pastronte të gjitha plehrat nga stallat e mëdha të mbretit Augeas.
6 – Zogjtë stimfalianë. Misioni i radhës ishte udhëtimi në qytetin Stimfalian dhe të largonte kopenë e madhe të zogjve mishngrënës.
7 – Demi i Kretës. Herkuli shkoi në Kretë për të kapur një dem të inatosur që kishte sulmuan gruan e mbretit në atë ishull.
8 – Kuajt e Diomedës. Detyra e tetë e tij ishte kapja e 4 kuajve të mbretit trakian Diomeda.
9 – Rripi i Hipolitës. Detyra e 9 ishte e komplikuar: vjedhja e një rripi të blinduar që i përkiste mbretëreshës së amazonës Hipolite.
10 – Bagëtia e Gerion. Herkuli u dërgua në Afrikë për të vjedhur bagëtinë e monstrës me 6 këmbë Geruon. Hera bëri çdo gjë për ta parandaluar por nuk arriti.
11 – Mollët e Hesperidit. Në misionin e 11, Herkuli u dërgua për të vjedhur dhuratën e martesës që Zeus ii kishte bërë Herës: një grup mollësh të arta.
12 – Cerberus. Për sfidën e tij të fundit, Herkuli udhëtoi në Hades për të rrëmbyer Cerberus-in, një qen me tre koka.
Pavdekësia
Pas përmbushjesh me sukses të të gjithë misioneve pavarësisht përpjekjeve për ta ndalur, Herkuli arriti të fitojë pavdekësinë. Ai arriti të shpëtojë edhe princeshën e Trojës, të luftojë për kontrollin e malit Olimpus. Sipas legjendave, ai e shpenzoi pjesën tjetër të jetës me Zotat.

Shënim, teksti për 12 detyrat e Herkulit janë marë nga: http://www.tiranaobserver.

Athina Bino: Poete më bënë rrëfimet e bukura të gjyshit tim

Tregojuni fëmijëve përralla e ninulla dhe nuk do zhgënjeheni

Athina Bino: Poete më bënë rrëfimet e bukura të gjyshit tim
Nga Vepror Hasani

 

Po afronte dita e dasmës, - nis të na tregojë jetën e saj, Athina Bino, banore e qytetit të Korçës, sot poete e mirënjohur, e adhuruar prej lexuesve të saj, veçanërisht nga fëmijët sepse njihet edhe si poetja e tyre. I fejuari, bashkëshorti im, më solli një fustan nusërie të gjatë, të bardhë e të bukur deri në fund të këmbëve. Nuk i kisha mbushur të 19-at, fluturova nga gëzimi, fustani paskësh qenë gjëja më e veçantë në jetën e një vajze. S’më pritej sa ta vishja. Doja të dilja një çast e më parë para babait dhe nënës që të më shihnin, dëshiroja t’i bëja të lumtur dhe ata.

Ne ishim familje e madhe: 5 motra dhe 3 vëllezër, prindërit kishin sakrifikuar shumë për të na rritur, Më fejuan me birin e një tregtari të mesëm; partia i kishte shpallur të deklasuar, por babai edhe pse ishte komunist (ushtarak me akademi), nuk i vuri shumë rëndësi deklasimit të familjes së dhëndrit, por gjithsesi tregohej i kujdesshëm. Edhe motrat mezi prisnin të më shihnin të veshur me fustan nusërie.

E vesha me një frymë, ngrita flokët lart, topuz, dhe vura kurorë. Motrat më vështruan me habi: “Sa e bukur u bëre Athina, më thanë, je motra jonë më e bukura në botë! Pa vonuar shumë dola para babait dhe nënës, isha më shumë se e lumtur. Edhe babai dhe nëna, u mrekulluan nga pamja që kisha marrë, u lumturuan po aq sa dhe mua, por kjo zgjati vetëm disa sekonda. Babai dhe nëna u vështruan sy më sy, ata kuptoheshin edhe pa folur.

U iku buzeqeshja që u shndërriti pak më parë. “Nuk do ta veshësh!”- më tha babai. Dhe unë e dija pse më tha ashtu.  “O baaa…”- ia ktheva, por nuk fola dot më shumë, lotët po më rrëshqisnin pa u ndalur. Babai ndjeu keqardhje, por i duhej të ishte i fortë. “Nuk do të veshësh fustan të gjatë dhe pikë, - përsëriti, - nëse e shkurton vishe!”

Princesha e gjyshit

 Me të dëgjuar fjalët e fundit të babait, vrapova te dhoma e gjumit dhe hoqa fustanin, motrat më ndihmuan ta përthyeja në dysh, e shkurtuam aq sa e lejonte partia, sepse dalja e nuses me fustan të gjatë në dasmë nuk lejohej. E vesha, por m’u duk vetja si fuçi, mbeta më shumë se e trishtuar. Vetëtimthi, m’u kujtua rrëfimi i gjyshit për princeshën e vogël, në atë kohë edhe unë  isha ende fëmijë, shkoja në shkollën fillore, isha 8 vjeçe. Përshkrimi që i bëri gjyshi princeshës më mbeti në mendje, e mbaj mend edhe sot e kësaj dite. Ajo ishte bijë mbreti, shumë e bukur; tre trima ishin roje të saj, gjithë djemtë e mbretërisë donin ta merrnin për nuse. Edhe ajo vishej me fustan të gjatë deri në fund të këmbëve, bukuria e saj çmendte gjithë dynjanë. Atë natë që ma tregoi gjyshi këtë përallë kaq të bukur, nuk fjeta fare, u ngrita herët dhe gjithçka që kisha dëgjuar për princeshën e shkruajta në vargje:

Na ishte, seç na ishte,

Na ishte njëherë një mbret,

Një princeshë kishte,

Dhe tre trima me fletë.

Kjo ishte vjersha ime e parë, kur ia tregova gjyshit, mbeti i habitur, më mori në krahë dhe më ngriti deri te qielli, (kështu m’u duk mua), dhe më puthi: “Ti je vërtetë princeshë”, - më tha. Kur isha në klasën e katër fillore, nisa të shkruaj edhe te “Gazeta e murit”. Shkruaja hartime  shumë të bukura, mësuesit e letërsisë m’i lavdëronin para klasës, më pëlqente piktura, kënga, vallja, muzika në përgjithësi, vishesha bukur, thjesht dhe pastër.

Shqepe fustanin!

Por tashmë nuk i ngjasoja më princeshës që kisha ëndërruar. E veshur me një fustan si fuçi, tejet e mërzitur, u paraqita para babait dhe nënës dhe hodha sytë mbi ta. Prita çdo të më thoshin. Babai dhe nëna u shëmtuan në fytyrë, mbetën të trishtuar nga ajo që panë. Një çast qëndruan të heshtur, pastaj u vështruan sy më sy, ata kuptoheshin pa thënë qoftë edhe një fjalë të vetme. Heshtja zgjati edhe një grimë më shumë nga sa e prisja. Pastaj babai foli: “Shqepe fustanin! Dukesh sikur je veshur me fustanellë, nuk ngjan fare me fustan nuseje. Do të dalësh me fustan të gjatë!

Nuk isha e sigurtë nëse i kisha dëgjuar mirë fjalët e babait apo jo, ndenja edhe një çast si e mpirë, pa ditur çfarë të bëja. Babai e kuptoi dilemën time: “Do të dalësh më fustan të gjatë!” – përsëriti. Mbaj mend që iu hodha në qafë, e përqafova me një dashuri që nuk e përshkruaj dot, e putha në kokë, në faqe, në ballë e ku munda. Gjithnjë i kisha dashur fort prindërit e mi, ata bënin gjithçka për lumturinë tonë.  

Babai, për 20 vjet me radhë, shkoi kudo që e dërgonin, në çdo cep të Shqipërisë, kur e çuan në Burel linda unë, (isha fëmija i tretë), më parë kishte qenë në Vlorë, pastaj në Berat, në Skrapar e Sarandë. Kënga me vargjet “Ku s’kemi shkelur, ku s’kemi shkuar, dukej sikur ishte shkruar enkas për familjen Bino. Shtegtimi ynë zgjati deri në vitin 1964, kur u stabilizuam përfundimisht në Korçë.

Nëna ishte nga Fieri, ajo u bë për ne 8 fëmijët, edhe edukatore, edhe mësuese edhe rrobaqepëse dhe gjithçka tjetër; nuk u lodh kurrë, na qëndroi pranë deri sa u rritëm.

Dashuri për prindërit

Dashurinë për prindërit e shprehja edhe me vargje; shkruaja vazhdimisht poezi, por rallë ua tregoja, vetëm kur më pëlqente poezia. Ata ishin martuar në dhjetor, megjithatë unë besoja se atë ditë kishin çelur lule. Në një përvjetor të martesës së tyre shkruajta:

Mos u çuditni me këtë histori,

Fundviti, dhjetor ishte edhe atëherë,

Kohë e largët, ndodhi njësoj si tani,

Kur çeli një dashuri si lule në pranverë.

 

Pastaj, përmes vargjeve që më dilnin nga shpirti, “pikturova” portretin e prindërve: babai djalë i ri, sykaltër, çapkën, i gjatë, i hedhur; nëna syzezë, fierake e bukur, e urtë, e mençur, gojëëmbël, e lindur në qytet, por e dashuruar çmendurisht pas një djali që do të ishte babai im. E lidhën besën dhe nuk u ndanë kurrë nga njëri-tjetri as në të mirë, as në të keq. U martuan në kishë, vunë kurorë me gjethe molle. Të gjitha këto, gjithë nostalgjia e viteve të shkuara, m’u kujtua atë çast kur babai më tha: “Do të dalësh me fustan të gjatë!” Motrat m’i hodhën duart në qafë, po kaq të gëzuar ishin edhe vëllezërit, nëna nuk i mbajti dot lotët.  

 

Përgatitjet e dasmës

Fustanin e nusërisë e shqepëm që atë çast, unë fluturoja nga gëzimi, u bëra me krahë, fustani im ishte nga më të bukurit. Motrat më thoshin: Eja vishe edhe njëherë! Përgatitjet e dasmës kishin filluar. Motrat e vëllëzërit kishin një vështrim të malluar ndaj meje. U dukej sikur do të ikja dhe pas kësaj do të shiheshim gjithnjë rrallë e më rrallë. Nostalgjia për vitet e shkuara më kapi edhe mua. Fëmijëra jonë kishte qenë e vështirë, por edhe e bukur, isha pjesë e një familjeje të madhe. Gjithë pesha e familjes binte mbi nënën, Jorgjien, nuk u lodh asnjëherë. U nderua me dy tituj të lartë: “Lavdi Nënës” dhe “Nënë heroine” për 8 fëmijët e saj. Vështirësitë na mësuan të kishim organizim të përsosur në familje, të ishim të edukuar, të kishim harmoni, të flisnim me ton të ulët, të komunikonim me takt, babai dhe nëna të ishin gjithnjë të respektuar dhe gjithçka të arrihej me përpjekjet e të gjithve. Prej prindërve mësuam marrëdhëniet e shkëlqyera që duhet të kenë dy bashkëshortë, por në përfundim të këtij rrëfimi do t’ju tregoj si ma “nxiu” jetën fustani i bardhë dhe i bukur që vesha diten e dasmsës time. 

 Në shkollë, pa shkëputje nga shkolla

Tashmë kishte mbërritur ora që nga shtëpia e prindërve të dilja edhe unë. Në ato çaste më mbërtheu dëshira për të kujtuar gjithçka: kur ne u rritëm gjendja jonë ekonomike u vështirësua, sepse kërkesat tona ishin më të mëdha, rroga e babait nuk mjaftonte. Kur isha 18 vjeçe fillova punë në ndërmarrjen artistike, në repartin e luleve artificiale, më vonë punova në skalitjen e bakrit, gjithnjë pa u shkëputur nga shkolla. Ishin hapat e mia të parë që po hidhja në jetë, fitova dashurinë dhe respektin e shoqeve, u dallova për punë shembullore dhe përkushtim. Çdo ditë isha 8 orë në punë, 4 orë në shkollë, punë shtëpie, përgatitje e mësimeve etj. E gjendur në këto kushte dy vitet e fundit të gjimnazit në liceun e mbrëmjes i përfundova me rezultate mesatare, ndërkaq, zbulova aftësi të tjera të fshehura brenda vetes: pasionin për muzikën, këngën, pikturën dhe komunikimin me fëmijët. Në moshën18-vjeçe mora detyrën e udhëheqëses dhe organizatores së shkollës 8-vjeçare, “7 nëntori” të qytetit të Korçës; punova për 5 vjet rresht. Vetëm 4 vjet diferencë  kisha nga nxënësit e klasave të 8-ta. U bëra shoqe e mirë me ta, u dallova për organizmin e aktiviteteve brenda dhe jashtë shkollës, për organizimin e konkurseve dhe olimpiadave, për bashkëpunimin me Këshillin Pedagogjik, për diskutimet në konferencat e rrethit e në seminare të organizuara nga komiteti qarkor i rinisë Tiranë. Vijoja të shkruaja poezi ashtu si më parë, shkruaja për vogëlushët e mi të shkollës:

 

A keni parë me sy burbuqe?
Unë po, nuk them jo

Mes lëndinës plot me lule

S’gjeta tjetër, veç si kjo.

 

Më pëlqente puna me fëmijët

U bëra edhe pjesë e korit të ansamblit artistik të klasës punëtore të Korçës, (kështu quhej atëherë), gjithashtu bashkëpunëtore vullnetare me gazetën “Pionieri” në Tiranë; kryetare ishte Elena Kadare; ndoqa kursin në pallatin e kluturës “Ali Kelmendi”, më pas më1978, u diplomova në Institutin e Lartë Pedagogjik të Korçës, mësuese e gjuhës dhe e letërsisë. Gjatë pushimeve të verës punoja me fëmijët, ata ishin kënaqësia ime më e madhe, dhe ishte kjo arsyeja që më dërguan në zonën e Devollit si instruktore e pionierit dhe më pas për gjithë rininë shkollore të rrethit Korçë. Për vogëlushët e mi shkruaja edhe gjë a gjëza:

 

Janë dy thika të kryqëzuara

Dhe të mprehta, të lëmuara/.

Me një vidhë lidhen në mes,

Je i zoti që ta gjesh? (Gërshërët).

 Ose:

 Një cilindër i gjerë, i gjatë’,

Të hysh brenda bëhet natë,

Përshkon malin, përtej del,

Gjeje shpejt është? (Tunel).

Dhe një tjetër:

Është i bukur, është mbret,

Ngjyrën që do, e zgjedh vet’,

Ka erë të mirë, kundërmon,

Në buqetë është kampion. (Trendafili).

Si m’u shndërrua dasma në ferr

Ndërkaq dita e dasmës sime mbërriti, u vesha me fustanin e bardhë të gjatë e të bukur deri në fund të këmbëve. Gjithçka kaloi si jo më mirë, gjithë njerëzia mbetën të kënaqur. Por mëngjesi i parë i martesës sime qëlloi i tmerrshëm, u shndërrua në ditën time më të frikshme. Një i afërm erdhi dhe na tha: “Dikush ka shkruar një fletërrufe për familjen tuaj që ju lejoj të martoheshit me fustan të gjatë nusërie!” Fletrrufeja ishte vendosur te Pallati i Kulturës, gjithë Korça ishte mbledhur atje. Sipas tyre, babai im (komunist dhe oficer me akademi) kishte shkelur rregullat e partisë. Për një muaj të tërë m’u bë jeta ferr, askush nuk shkonte ta hiqte fletrrufenë, babain e detyruan të bënte autokritikë me shkrim në mbledhjen e organizatës së partisë, në mbrëmje kthehej i mërzitur, por mua nuk më tha asnjë fjalë, në heshtje ai ndihej i lumtur që kishte plotësuar një nga ëndrrat e mia më të bukura. Por që nga ajo ditë edhe jeta ime ndryshoi, tashmë më shikonin me një sy tjetër, por fal Zotit pata dy fëmijë të mrekullueshëm. M’u desh t’ju bëja ballë vështirësive e të qendroja me kokën lart: gëzoja respektin e prindërve të mi, të motrave, vëllezërve, të farefisit e të shoqërisë. Megjithatë vijova të punoj si drejtore kopështi; kjo më mjaftoi, fëmijët ishin dashuria ime, arrita të nxjerr nga duart e tyre punët më të bukura.

Epilogu

Që nga viti 1993. Athina Bino jeton në emigrim në Greqi, mallin dhe nostalgjinë për qytetin e Korçës dhe njerëzit e sjell përmes vargjeve:

Me penën i qaj hallet/ dhe gëzimet festoj/. Me penë çaj malet’, galaktikat i kaptoj… Ndërsa kur e merr malli për Korçën shkruan: Kthehuni pas, o vite, kthehuni, te uliçka ime, me sokak/, të rrëzohem, dot mos ngrihem/, veç të të shoh, pa le të jem plakë.

Në çaste nostalgjie shkruan:

Po iki skaj rrugës nën plepa/, me hijen time paralel,/ në skuta kujtese, qaset jeta/, dhe mosh’ e trillit ikën dhe vjen… Ose: Dal e të pres/ në shteg të një ëndrre/, a do të vish?/ Shkallët e gurta/, gjurmë kanë lënë/ karriget s’kanë lëvizur, siç rrinim atë ditë….

Sot ajo vjen tek lexuesit e saj të vegjël:

• Me 242 vjersha e fabula, 
• 220 gjëegjëza në vargje për fëmijët nga mosha 5 deri në 14 vjeç.
• “Kam një emër” 2017,
• “88 gjëegjëza”, 2019;
• “Gjyshja, nipi dhe ekrani”
• “Është shtëpi apo zemër”
• dhe “Gomari me papion”.

GJIROKASTRA - E VERTETA E EMRIT TE SAJ - ETIMOLOGJI

 

Gjirokastra - me vendndodhje në jug të Shqipërisë, ajo ulet në anën e pjerrët të luginës së Drino -s me pamje nga një peizazh historik i përshtatur nga male të mbuluar nga dëbora, çatitë karakteristike prej guri, ballkone prej druri dhe mure guri të zbardhura.

E dominuar nga krahët e kulluara të kalasë së saj të gjerë, Gjirokastra është një qytet magjik me një të kaluar të trazuar. Nga fortesa të lashta dhe feudale, e deri në koloni italiane, qyteti ka njohur shumë sundimtarë dhe ka frymëzuar poetë, autorë dhe artistë.

Qyteti i saj i vjetër është përfshirë në Listën e Trashëgimisë Botërore si "një shembull i rrallë i një qyteti të ruajtur mirë, i ndërtuar nga fermerë të pasurive të mëdha". E njohur nga shumë njerëz si Qyteti i Gurit, Gjirokastra është një qendër në zhvillim e turizmit të trashëgimisë kulturore.

Gjirokastra është një qytet antik, me gjurmë të banimit njerëzor që datojnë që nga shekulli i I -rë, para Krishtit, i ndërtuar mbi shpatet e Malit të gjerë (Mali i Gjer), me pamje nga lumi i kristaltë Drinos, e përreth një kështjelle sipër në kodrën e saj. Nën sundimin e Perandorisë Bizantine, ajo u zhvillua në një qendër tregtare kryesore të njohur si Argyropolis

Në fund të shekullit të 19-të, kur qyteti ishte kryeqyteti i sanxhakut të Ergirit në vilajetin Ionia, ai u bë një qendër e rezistencës ndaj sundimit turk. Kuvendi i Gjirokastrës, një ngjarje kyçe në historinë e lëvizjes çlirimtare shqiptare, u mbajt atje në vitin 1880.

Gjirokastra - e vërteta e emrit të saj

Fillimet e këtij qyteti të lashtë historik mendohet nga historianët e shumtë të jetë pas rënies se 498 Adrianopolit. Versione të shumta ka mbi prejardhjen e emrit të qytetit Gjirokastër, madje shumë njerëz ende besojnë tek një legjendë popullore e cila thotë se gjatë rrethimit të qytetit nga turqit, Princesha Argjiro, motra e Zotit të qytetit u hodh nga muret e kalasë bashkë me djalin e saj. Që këtu rrodhi edhe emri “Kalaja e Argjirosë” dhe mori emrin qyteti.

Por ky version bije poshtë padiskutim, sepse emri i qytetit Gjirokastër (dhe jo Argjirokastër - version latino-grek) përmendet që në kohën e Bizantit, pra para pushtimit osman.

Një tjetër version jepet mbi emrin e këtij qyteti, i cili qëndron shumë pranë të vërtetës, version ky i lidhur me emrin e një fisi vendas autoktonë që jetonin pranë qytetit të Gjirokastrës të quajtur: ‘ERGJER’ - emër fisi ky i përmendur që prej shek. III pes. edhe në ‘Lidhjen Epirote’: -

Kështu Kështjella e ngritur majë asaj kodre u quajt nga romako/bizantinët ‘A'Ergjiro-Castro’. Kjo ështe forma më origjinale e emrit të këtij qyteti të lashtë shqiptar i cili ende ruan në folklorin e tij popullor vargjet:

Kuvëlesh e Gegëri

Ç`u mblodhe në ERGJERI

Abdyl bej Frashëri

Ç`u përpoq i varfëri

ç`kriu tri barrë flori

Shtatë herë në Frengji

Ç`u përpoqe bej për ne

Me mendje, me hazine.

 

Pra ky qytet, është themeluar nga fisi i lashtë ilir i Ergjerve, shënuar ky fakt edhe në veprën e autorit, gjeografit Stefan Bizantin.

Eshtë pikërisht ky, burimi i vetëm dhe i besueshëm orgjina fillestare e emërtimit të këtij qyteti të lashtë Gjirokastër - me vendndodhje në jug të Shqipërisë, në anën e pjerrët të luginës së lumit Drino rrethuar nga male të mbuluara nga dëbora, çatitë karakteristike prej plloçash guri, ballkone prej druri dhe mure guri të bardha.

E dominuar nga krahët e kulluara të kalasë së saj të ‘gjerë’, - pikërisht në kodrën pranë malit më të njëjtin emër: ‘Mali Egjer’. Aty ku bononin ERGERET një fis i lashtë ilir. Kjo është e vërteta, ky është edhe burimi real i emërtimit të fisit ilir dhe i kështjellës së tyre aty ‘ERGER’.

Gjetjet më të hershme në kalanë e Gjirokastrës {(apo kështjellë quajtur prej romakëve (Castro)} i përkasin periudhës së hekurit që korrespondon me shekujt XI – V para Erës së Re - kjo sipas arkeologut Damian Komata që ka sjellë në atë kohë rezultatet e kërkimeve, objektet që lidhen me këtë hapësirë kohore, janë fragmente qeramike, vegja, apo pjesë të 500 tjera që i përkasin enëve të thjeshta të përdorura nga banorët e atjeshëm.

Sigurisht mes tyre ka edhe zbulime të tjera arkelogjike që i përkasin periudhës mesjetare, e që në fakt tregojnë për vazhdimësinë e jetesës në këtë kala. duke ju përshtatur periudhës së principatave feudale, e duke marrë kështu trajtën e një ‘Qyteti Kështjellë’.

Madje këtu po sjellim edhe një tjetër dokument të vjetër turk: "Osmanlılar ve Arnavutluk" i cili sërish shënon emrin e fisit të lashtë ERGER #ERGIRI

    Pra së fundi, rezulton se kjo ‘kala/kështjellë’ e mori emrin e saj prej fisit të lashtë iliro_epirot: ERGER + CASTRO = ERGERO/KASTRO; (A'ergerokastro) Argjirokastro.

Aleksander Hasanas

Ref.

· Gjurmë të antikitetit ilir dhe të mesjetës në kalanë e Gjirokastrës / Vestiges de l'Antiquité illyrienne et du Moyen Age dans la forteresse de Gjirokastra [article]

· http://www.albaniatravel.tours/tag/castle/?f bclid=IwAR0BjIQAvQNkuv8meJ1QnZ6dI8SIEVt 8X6WT3ex4HkV8NSj-jauiKeItuLE

· https://blitz.al/kendveshtrime/kur-lindikalaja-e-gjirokastres-nga-marinmema/?fbclid=IwAR1bhJsTEsdq5JKaDjXxdAv 089X-_B9qZdyl3mpqJ-VV1rDEyaJroCGWdM8

· https://sq.wikipedia.org/wiki/Kurvelesh_e_Ge g%C3%ABri https://sq.wikipedia.org/wiki/Kurvelesh_e_Ge g%C3%ABri

Karnavalet e Korçës - performanca e kolonjarëve, qershia mbi tortë

 

Në karnavalet e Korçës, Kolonja mori pjesë  për herë të parë

Karnavalet e Korçës - performanca e kolonjarëve, qershia mbi tortë
Rinald Kasko, dr. Qendrës Kulturore të Fëmijëve: Punuam me përkushtim

 

Nga Vepror Hasani

Edhe këtë vit karnavalet e Korçës erdhën të bukura si kurrë ndonjëherë tjetër. Merrnin pjesë 26 grupe. Nuk munguan as të ftuarit: dy trupa të Shkupit dhe teatri i Durrësit, u vlerësua prej banorëve në mënyrë të veçantë. Durrsakët erdhën me veshjet e martesës së Çehovit, kurse shkupjanët me maska plot fantazi. Ndërkohë, kishin mbërritur edhe vizitorë të vendeve të huaja. Me ardhjen e mëngjesit rrugët e qytetit u populluan nga njerëz të shumtë. Ngado shihje vajza të bukura, djem të rinj, burra, gra, fëmijë dhe nuse. Nuk munguan as gjyshet. Nuk kishe ku hidhje kokrrën e mollës. Në Korçë kishin zbritur edhe banorët e fshatrave përreth, kishin ardhur edhe nga Pogradeci, Devolli e Kolonja. 

Hareja i kishte pushtuar të gjithë. Konkuruesit ishin të mrekullueshëm, lanë mbresa të paharrueshme, por qershia mbi tortë, sipas vlerësimit të publikut, mbeti performanca e kolonjarëve, të cilët u prezantuan me një fabul fantastike që tërhoqi vëmendjen e të gjithëve. Interpretimi i tyre u shoqërua me humor dhe kënaqësi. Drejtori i Qendrës Kulturore të Fëmijëve Ersekë, Rinalt Kasko kishte bërë të paundurën që performaca e tyre të ishte e përkryer. Për lojën e kolonjarëve do të flasim edhe në vijim. Njeherazi me karnavalet u çel edhe sezoni turistik.  

Karnavalet e Korçës përherë të bukura

Sipas drejtores së Qendrës Kulturore Korçë, Blerta Belliu, origjina e karnavaleve në këtë qytet është e hershme, ato u bënë më të bukura nga viti në vit, por edhe më të mëdha. Tashmë qyteti  përfshihet çdo vit në festën e madhe të karnavaleve. Magjinë e saj e gjen te çdo rrugicë e qytetit, te çdo shesh e bulevard e te çdo qytetar. Korça nuk i humbi karnavalet as vitin e kaluar të pandemisë, pjesëmarrja ishte më paktë, por gjithsesi u festua. 

Kurse këtë vit, pa mbërritur mirë mëngjesi, çdo rrugë e Korçës u mbush nga njerëzit e veshur me kostume të çuditshme, me maska të frikshme, gazmore e të trishtuara apo edhe të çdo lloji tjetër, që gjithkush ose i ka të përgatitura kohë më parë, ose vijon t’i ruajë në sepetet e qëmotshme. 

Në Korçë nuk mungojnë as kostumet veneciane. Gjithkush prej grupeve të karnavaleve sjell fabulën e vet, ku çdonjëri prej tyre shkëlqen për nga filozofia që përcjell dhe lojën që interpreteon. Për të gjitha këto ishte menduar edhe nga drejtori i Qendrës Kulturore të Fëmijëve, Ersekë, Rinalt Kasko, me qëllim pasjen e një bashkëpunimi me Qendrën Kulturore “Fan Noli”, me gjimnazin “Petro Nini Luarasi” dhe shkollën 9-vjeçare “Papa Kristo Negovani”. U aktivizuan 32-33 fëmijë, por edhe të rritur me qëllim kompletimin e fabulës me të gjitha karakteret e nevojshme.

Programi

 

Karnavalet e këtij viti sollën në qytetin e Korçës edhe një sërë surprizash e befasish. Grupe njerëzish do të gjendeshin gjatë gjithë ditës kudo në qytetin e Korçës. Atmosfera do të mbahej e ndezur minutë pas minute. 

Në rrugë do të shiheshin grupe karnavalesh prej 30-40 vetash me maska njëngjyrëshe; një grup do të ishte, (fjala vjen), vetëm me maska rozë, një tjetër vetëm me maska blu, një i tretë me maska jeshile apo dhe maska me ngjyra të tjera. Gjithashtu, herë pas herë, do të shfaqeshin edhe sfinksa (qenie që, sipas mitologjisë së lashtë greke, përfytyrohej me krahë shpendi, me kokë e gji gruaje, me trup luani ose qeni e me bisht gjarpri dhe që u jepte udhëtarëve kalimtarë gjëza të vështira e i gëlltiste ngaqë nuk i zgjidhnin dot). Festimi i karnavaleve filloi në orën 10.30 minuta. 

Aktorët e karnavaleve, (15 grupe) u shpërndanë në të gjitha pikat e qytetit, me qëllim që argëtimi të ndihej kudo, në çdo cep të tij. Kjo panoramë karnavalesh në lëvizje ishte gjithkund e pranishme deri në orën 14.00. Pas kësaj ore deri në orën 17.00  pati një pushim prej 3 orësh, jo vetëm për aktorët pjesëmarrës por edhe për njerëzit e shumtë që ndiqnin këtë eveniment të madh. Në orën 17.00 u krye parade e madhe e karnavaleve e cila nisi te Lëndina e lotëve dhe përfundoi te Pazari i vjetër i Korçës. Në orën 18.00, të gjithë bashkë, (15grupe karnavalesh), të mbledhur te Pazari, ku u bashkuan edhe të ftuarit nga Shkupi dhe Durrësi, shënuan pikën më kulmore të festës. Të gjithë sollën fabulat e tyre të përgatitura me shumë kujdes e profesionalizëm.

Kostumografia e Kolonjës

Siç e thamë edhe më sipër, Kolonja mori pjesë për herë të parë  në këtë eveniment të madh të Korçës.  Me këtë rast, Rinalt Kasko na tha: “Fal përpjekjeve maksimale të Qendrës tonë Kulturore të Fëmijëve në Ersekë, ne mundëm të krijojmë një garderobë me veshjesh karnavalesh, të cilat, tashmë, mund t’i shfrytëziojmë edhe në aktivitete të tjera. Megjithatë, më duhet të them se gjithçka u bë e mundur fal talentit, zotësisë dhe përkushtimit të kostumografes Lirika Pojani, e cila çdo kostum e punoi me shumë pasion, fantazi dhe dashuri njëherazi. 

Përvoja e saj në profesionin e kostumografes është e gjatë dhe  e suksesshme. Znj. Pojani ka punuar edhe për karnavalet e qytetit të Korçës. Për fëmijët e qytetit të Ersekës bëri më të mirën në realizimin e kostumeve të tyre, që jo vetëm të ishin të pëlqyeshëm për ta, por edhe të përcillnin atmosferën e moshës së tyre. Çdo ditë që kalonte në këto përgatitje pasionante, ne kuptonim që po rriteshim, po u jepnim formë ideve tona, madje ishte kjo arsyeja që kërkuam shumë për gjetjn e një fabule të goditur dhe besoj që e gjetëm.

Kolonja, qershia mbi tortë

Dhe vërtetë, kolonjarët sollën historinë e një dhendri që nuk e donte vjehrra. Nuk e deshi sepse kur e pa për herë të parë, dhendri iu duk i vogël, nuk ia mbushi syrin. 

Pikërisht ky moment solli  humor e të qeshura. I thanë vjehrrës si dhendri ishte i pasur, por sërish nuk iu mbush mendja, si mund të ishte i pasur një dhendër aq i vogël. 

Por, si me magji para vjehrrës u shfaq një dhendër i madh dhe gjithë situata ndryshoi. Si ndodhi kështu? Përgjigjet filozofike janë të shumta, ashtu si edhe humori ishte i pafund, ndoshta shpjegimi qendronte jo te pamja, por te zotësia.  

Gjithkush që pa shfaqjen e Kolonjarëve, mori me vete edhe mesazhin: ”Njeriu nuk vlerësohet vetëm nga pamja”.  Karnavalet e kolonjarëve u pëlqyen nga gjithë të pranishmit, ishin vërtetë të zotë.